Cumhuriyet Halk Partisi, Türkiye’de faaliyet gösteren sosyal demokrat bir siyasi partidir. Parti tüzüğüne göre resmî kısaltması “CHP” şeklindedir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulan parti, Türkiye’nin en eski siyasi partisidir. Logosu, Kemalizm’in temel ilkelerini temsil eden Altı Ok’tan oluşmaktadır.
*cumhuriyetçilik,
*inkılapçılık,
*laiklik,
*halkçılık,
*milliyetçilik
*devletçilik.
Şu anda 138 milletvekili ile iktidardaki muhafazakâr Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AK Parti) ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi’ndeki en büyük ikinci partidir. Partinin genel başkanı Özgür Özel, genel sekreteri Selin Sayek Böke’dir.
Cumhuriyet Halk Partisi’nin kökeni, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında kurulan çeşitli direniş gruplarına dayanır; bu grupların çoğu daha önce İttihat ve Terakki Cemiyeti ile bağlantılı kişilerden oluşuyordu. Mustafa Kemal Atatürk’ün liderliğinde bu gruplar, Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla 1919’daki Sivas Kongresi’nde birleşti.
1923 yılında Halk Fırkası adıyla siyasi bir örgüt olarak kurulan parti, kısa bir süre sonra Cumhuriyet Halk Fırkası adını aldı ve Atatürk’ün ilk cumhurbaşkanı olduğu Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ilan etti.
Türkiye’nin tek parti dönemine geçmesiyle birlikte, CHP ülkede kapsamlı siyasi, kültürel, sosyal ve ekonomik reformların uygulanmasında temel araç hâline geldi.
- Dünya Savaşı’nın ardından, Atatürk’ün halefi İsmet İnönü çok partili seçimlere izin verdi ve CHP, 1950 genel seçimlerini kaybettikten sonra iktidarı barışçıl bir şekilde devrederek tek parti dönemini sona erdirip Türkiye’nin çok partili dönemini başlattı.
1960 Askerî Darbesi’ni izleyen yıllarda parti kademeli olarak merkez sol çizgiye yöneldi; bu yönelim, 1972 yılında Bülent Ecevit’in genel başkan olmasıyla birlikte kesinlik kazandı. CHP, dönemin diğer tüm partileriyle birlikte 1980 Askerî Darbesi sonrasında kapatıldı.
Parti, 9 Eylül 1992’de Deniz Baykal tarafından, 1980 öncesi üyelerinin çoğunluğunun katılımıyla, yeniden ve orijinal adıyla kuruldu. Yeniden kuruluşundan beri en uzun süre görev yapan genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu, mevcut genel başkan ise Özgür Özel’dir. Parti 2002 yılından bu yana iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi’ne karşı ana muhalefet partisi konumundadır. Ancak 2024 yerel seçimlerinde uzun yıllar sonra ülke genelinde birinci oldu ve çok sayıda belediye kazandı. Parti, İlerici İttifak ve Sosyalist Enternasyonal’in tam üyesidir ve Avrupa Sosyalistler Partisi’nin ilişkili üyesidir.
4-11 Eylül 1919 tarihleri arasında toplanan Sivas Kongresi’nde, Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde kurulan müdâfaa-i hukuk cemiyetleri, Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti (ARMHC) adı altında birleştirilmiştir. 23 Nisan 1920 tarihinde toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi ARMHC delegelerinden oluşmuş, ancak 1922’de Meclis, Birinci Grup ve İkinci Grup adıyla iki gruba ayrılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk’ün takipçileri daha sonra “birinci grup” olarak adlandırılmıştır.
Devam edecek…
