Usta karikatürist ile sanat, mizah, toplum ve üretimin hiç bitmeyen hikâyesi
Türkiye’de karikatür ve mizah deyince akla gelen ilk isimlerden biri olan Mustafa Yıldız, yarım asrı aşan üretim hayatıyla yalnızca çizgileriyle değil, duruşu ve yetiştirdiği genç kuşaklarla da bu alana yön veren usta sanatçılardan biri. Manisa’nın küçük bir köyünde, elektrik ve suyun dahi olmadığı bir çocukluk döneminde, yalnızca birkaç çizgi roman ve mizah dergisinin sağladığı ilhamla başlayan bu yolculuk, yıllar içinde ulusal ve uluslararası başarılarla, sergilerle, atölyelerle ve yüzlerce yayında yer bulan karikatürlerle büyüyerek devam etti.
Yıldız, yalnızca bir çizer değil; aynı zamanda dergi kuran, yerel ve ulusal basında uzun yıllar emek veren, mizah festivalleri ve yarışmaları organize eden, çocuklar ve gençlerle atölyeler yürüterek yeni nesil karikatürcüler yetiştiren bir sanat emekçisi. Çizgiyi bir ifade biçimi, bir itiraz ve bir aydınlanma yolu olarak gören Yıldız, kendine özgü mizahi diliyle yıllardır hem Türkiye’nin gündemine hem de gündelik yaşamına ayna tutuyor.
Bugün hâlâ aynı heyecanla üreten, araştıran, çizen ve paylaşan Yıldız ile sanatın ilk kıvılcımlarından toplumsal sorumluluğa, mizahın gücünden yeni projelerine kadar uzanan kapsamlı bir röportaj gerçekleştirdik.
-Sizi kısaca tanıyabilir miyiz?
–1959 yılında Manisa’nın Saruhanlı İlçesinde dünyaya geldim. 70’li yılların başında İzmir’de yaşamaya başladım. Çok küçük yaşlarda başlayan karikatür çizme sevdam, daha sonra tutkuya dönüştü. İlk karikatürüm 1976 yılında Akbaba ve Fırt Dergisinde yayınlandı. Ayni yıl Ege Ekspres Gazetesinde başlayan gazete çizerliğim halen birçok gazete ve dergide devam ediyor. Bugüne kadar yüzlerce değişik gazete, dergi, kitap ve kataloglarda karikatürlerim yayınlandı. 3 kişisel karikatür albümü bulunuyor.
Sahibi ve genel yayın yönetmenliğini yaptığım Maydanoz Mizah Dergisini çıkardım. Konak Belediyesi Neşeli Dergi, Gülen Karabağlar Dergisi, Bikere ve Bayraklı Mizah Dergisinin genel koordinatör ve mizah yönetmenliğini yaptım. Karikatürcüler Derneği, Mizah Üretenler Derneği, Türkiye Yazarlar Sendikası, Teos Sanatçılar Derneği ve Kültürlerarası Sanat Derneği üyesiyim. İzmir Karikatürcüler Platformu dönem sözcülüğünü ve Homur Mizah ve Karikatür Grubu İzmir Temsilciliğini yapıyorum.
Kişisel ve karma sergiler açtım, bunları ülkenin dört bir yanına taşıdım. Karikatür ve mizah festivalleri düzenledim. Karikatür yarışmaları organize edip, jürilerde yer aldım. Okul ve belediyelerin karikatür atölyelerinde ders veriyorum.
Ulusal ve Uluslararası yarışmalarda 64 ödülüm var. İzmir Gazeteciler Cemiyeti Hasan Tahsin, Özgür Gazeteciler Cemiyeti Musa Anter, Bergama Belediyesi Şakir Süter Gazetecilik yarışmalarında birçok kez ödüllendirildim. Anadolu Karikatürcüler Derneği tarafından 2013 yılında “Karikatüre Hizmet” ödülüne değer bulundum.
-Sanatla ilk bağınız ne zaman ve nasıl kuruldu?
– Çocukluğumun en güzel yılları (Alibeyli- Manisa) köyde geçti. Köyümüzde daha evlere elektrik bağlanmamıştı. İçme suyunu mahalledeki sokak çeşmesinden taşınırdı. Evimizde su ve elektrik yoktu ama çizgi romanlar (Teksas- Tommiks), Akbaba Mizah Dergisi ve gazeteler hiç eksik olmazdı. Dergileri büyük ağabeyim alıyordu. Babam ise gazetelere düşkün olduğu için her gün 2 gazete alır eve getirirdi. Tabii bunlar beni müthiş etkiliyordu. İlk kıvılcımlar bu şekilde benliğime girdi diyebilirim.
İlkokul ile birlikte okuma yazma ve çizme sevdası daha da yükseldi. Adeta çizgi roman kahramanlarının hastası olmuştum. Defter yapraklarına bunları çiziyor. Yine defterin orta sayfasını kopartıp, 4 sayfa köy gazetesi çıkartıyordum.
İlkokul beşinci sınıfta İzmir’e taşındık. Karikatür çizme tutkum hızlanmış, dergilere gönderir olmuştum. 1976 yılında 50 kuşağı çizerlerden Eflatun Nuri Hocam ile tanışmamla birlikte ömür boyu kopamayacağım sanat ve basın hayatımda başlamış oldu.
Bu alanda üretmeye sizi iten şey neydi? Bir kırılma anı veya ilham kaynağı var mıydı?
– Ben keyif aldığım için çiziyorum. Çizdiğim karikatürün basında yer almasını çok seviyorum. Binlerce karikatürüm gazete, dergi ve kitaplarda yer aldı. Hepsini arşivimde topladım.
Karikatürden, gazetecilikten para kazanıp, yaşam sürdürebileceğimi hiç düşünmedim. O yüzden gazetelere hep dışarıdan destek verdim. İzmir’in yerel gazetelerine, bazı ulusal gazetelere ve Ege eklerine çizidim.
Hobi olarak, özgürce çizmek hoşuma gidiyor. O yüzden bir yere bağımlı olmadan çizebilmek en güzeli.
Karikatürün konusu “Her şey” olduğu için her konuda bilgi edinip, ilham almaya, üretmeye devam ediyorum. Karikatürün yüzde 50’si çizgiyse, yüzde 50’si espri (şaka) oluyor. Bende çok araştırıp, çalışıp hiçbir sıkıntı çekmeden her konuda çizebiliyorum.
-Bugüne kadar ortaya koyduğunuz eserler içinde sizi en çok yansıtan neler oldu?
– Ben söylemek istediğimi çizgiyle ortaya koyuyorum. Öfkemi, sevincimi çizgilerime yansıtıyorum. Karikatür muhalif bir sanat olduğu için bende öyleyim. Dünyaya soldan bakıyorum. Emekten, ezilenden, sömürülenden yanayım. Her çizerin, gazetecinin de haksızlığa, zulme ve kötü gidişata karşı dur demesi gerektiğine inanıyorum.
-Eserlerinizde Milas’tan, Ege’den, yöresel unsurlardan izler bulunuyor mu? ve Turhan Selçuk karikatür yarışması hakkında düşünceleriniz nelerdir?
– Yeni Asır Gazetesi Gıcık Mizah Eki’nde (1980- 90 arası) çizerken her hafta kendi köyümü, Egenin insanlarını konu edinirdim. Tabii her sokak aslında bir espri kaynağı (ilham) olabiliyor. Ülkemiz bu konuda çok zengin!
Geçmiş yıllarda Turhan Selçuk ustamızı televizyon çekimleri için geldiği İzmir’de misafir etmiştik. 3 gün boyunca Eflatun Nuri Hocam ile birlikte müthiş anılara imza atmıştık. Yarışmaya gelince tabii ki sürdürülmesinden yanayım. Hem ustamızın ismini unutturmamak hem de karikatür sanatına katkı koymak için devam etmeli. Bizde Eflatun Nuri hocamızın öğrencileri olarak, onun adına Konak Belediyesi ve İzmir Gazeteciler Cemiyeti ortaklığında, 8 yıldır ulusal yarışmamızı devam ettiriyoruz.
– Bugün sanatla uğraşmak sizce nasıl bir deneyim? İmkânlar, ilgi ve çevre açısından değerlendirir misiniz?
– Ben son 25 yıldır karikatür atölyelerinde eğitmenlik yapıyorum. Özellikle çocuklarla daha çok çalışmalar yapıyorum. Bugüne kadar okullarda, belediyelerde, özel kurs atölyemizde binlerce öğrencim oldu. İçlerinde çok yetenekliler olmasına karşın belli bir süre sonra gençler sanattan kopabiliyor. Ama ben inadına onlarla birlikte üretmeye devam ediyorum. Hep birlikte bir şeyler yapmak için çaba harcanırsa geleceğin “aydınlanan” insanları çoğalacağına inanıyorum. Sanatla ilgilenen bireylerin bazı kötülüklerden uzak kalacağına inanıyorum.
-Sizce bir sanatçının toplumla ilişkisi nasıl olmalı?
– Sanatçı toplumun her zaman bir adım önünde olması gerekir diye bir laf vardır. Öylede olması lazım. Hele karikatür çizeri iseniz daha da önde koşmalısınız. Ben arada nefes nefese kalsam da yorulmadan yoluma devam ediyorum. Dünyaya ve olaylara farklı baktığımız için topluma vereceğimiz mesajlar çok önemli. Bunu değişik alanlalar da topluma iletmeye çabalıyorum.
Son olarak, şu anda üzerinde çalıştığınız yeni bir proje veya paylaşmak istediğiniz bir gelişme var mı?
– Karikatür- Mizah alanında yapılması ne gerekiyorsa elimden gelenin fazlasını yapıyorum. 2 yeni festivalde uluslararası karikatür sergisi organize ettim. Bunları Seferihisar ve İzmir Karikatür Müzesi’nde açtık. Yeni bir ulusal karikatür yarışması düzenledik, önümüzdeki ay sonuçlanacak. Haftanın her günü düzenli yaptığım (Haziran ayına kadar) karikatür atölyelerinde çocuklar ve yetişkinlerle buluşuyorum. Kitap günlerinde söyleşiye katılacağım. İzmir mizah basını tarihi ilgili yaptığım araştırmalarım devam ediyor. Halen farklı gazete ve dergilere karikatür çizmeye devam ediyorum.
