2/4
(Geçen makalenin devamı)
Evliya Çelebi, Seyahatname adlı meşhur eserinde İstanbul’da, Bulgaristan’da ve Kafkaslarda karşılaştığı zengin Karakoncolos anlatılarına da yer veriyor. Evliya’ya göre İstanbul’un 17 tılsımı vardır ve bunlardan biri de Zemheri’de ortaya çıkan Karakoncoloslardır.
Karakoncolosların Kafkaslardan Orta Avrupa’ya kadar geniş coğrafyada kışın ortaya çıktığına inanılıyor. Karakoncolosların görüldüğü zaman dilimi konusunda kültürel farklılıklar olsa da 21 Aralık-31 Ocak arasındaki kırk günü içine alan zaman diliminde etkili oldukları inanışı yaygındır.
Karakoncoloslar Anadolu halk takviminde ve meteorolojisinde de kendine yer bulmuştur. Aralık için “Evvel-i Koncolos”, Ocak için de “Ahir-i Koncolos” dendiğine dair kayıtlar vardır. Bazı yörelerde bu günler “Congolos” ayı olarak da adlandırılıyor ve “Congolos girdi”, “Congolos çıktı” ifadeleri korku ve kaygıyla kullanılıyor. Karadeniz’de çoğu zaman 14 Ocak’a denk gelen ve denizden karaya doğru esen fırtınaya Karakoncolos Fırtınası deniyor.
Halk arasında Karakoncoloslar, maymuna benzeyen, çok kısa veya çok uzun boylu, kıllı vücutlu, çirkin yüzlü, dağınık saçlı, yüzleri ve bacakları kapkara, eli değnekli erkek veya kambur belli, buruşuk yüzlü, yaşlı kadın olarak tasvir ediliyor. Bu tasvirler de bölgeye, döneme ve kültüre göre farklılıklar gösterebiliyor.
İnanışa göre Karakoncoloslar, korkunç oldukları kadar tuhaf ve eğlenceli yaratıklardır. Zemheri ayı boyunca geceleri sokaklarda dolaşırlar ve rastladıklarına “nereden geliyorsun, nereye gidiyorsun” gibi sorular sorarlar. “Karabağ’dan geliyorum, Karadağ’a gidiyorum” gibi içinde “kara” kelimesi geçen cevaplar verenlere ve sordukları bilmeceleri bilenlere dokunmazlar. Bilmece kültürünün yaşamasında bu inanışın da payının olduğu değerlendirilebilir.
Karakoncolosların geceleri evlere girince sohbete katılmak, ses ve mimikleriyle onları taklit etmek, açık bırakılan yiyecek kaplarına tükürmek, hastalık bulaştırmak gibi huyları olduğuna da inanılmaktadır. Girdikleri evlerde bolluk ve bereketin kalmayacağına, evden dışarı çıkarmak için gürültü yapmak ve zincirlerle kovalamak gerektiğine inanılıyor.
(Devamı var)
