Derebeylik ve Aşiret Nedir?

Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala
featured

Derebeylik, toprak mülkiyetine ve askeri güce dayalı orta çağ yönetim sistemidir. Aşiret ise ortak bir atadan geldiklerine inanan, kan bağı ve geleneklerle birbirine bağlı toplumsal örgütlenme biçimidir.

Cumhuriyet tarihi içinde Türkiye toplumunun sınıf yapısını ve toplumsal yapısını incelemek gerekir. Bunların kapitalist, yarı-feodal üretim ilişkileri ile basit meta üretimi olduğunu kabul etmek gerekir. Bu ilişkiler ağından türeyen toplumsal sınıfların ise, işçi sınıfı ile burjuvazi, yarıcı-ortakçı köylü ile toprak ağası ve piyasaya dönük küçük üretici (köylü) ile tüccar-tefeci olduğu görülmektedir.

1930’lar aslında köylü için her bakımdan zor yıllardır. Çünkü köylerin çoğunda okul yoktu ve okuryazarlık oranı da oldukça düşüktü. Toprak dağılımındaki adaletsizlik nedeniyle topraksız çiftçi, üretim yapmak için köyde toprak ağasına ve gerekli kredi için de kasabadaki tüccar- tefecilere muhtaçtı. Bunun yanı sıra köylüyü ilgilendiren her türlü kararlar,köyün ağası tarafından alındığından köylü ülke yönetiminde de söz sahibi değildi. Bu dönemin köylüsü, ekonomik ve toplumsal bakımdan toprak ağasına, tefeci tüccara ve sermaye sahibi üreticiye bağımlı konumdadır.

Derebeylik, siyasi, ekonomik ve toplumsal bir düzendir. Merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde ortaya çıkmıştır. Sistemin temelinde toprak yatar. “Senyör” veya “derebeyi” adı verilen toprak sahipleri, geniş arazilerin mutlak hakimidir. Derebeylerinin kendilerine ait yasaları bulunur. Kanunlara bağlı görünseler de kendi bölgelerinde bağımsız birer hükümdar gibi hareket ederler.

Aşiret ise göçebe, yarı göçebe veya yerleşik düzende yaşayan, aralarında kan bağı veya evlilik yoluyla akrabalık bulunan boylar topluluğudur. Aşiret yapısının en temel harcı ortak bir ataya dayanma inancıdır. Bireyler birbirine akrabalık bağları ve törelerle kenetlenmiştir. Aşiretler genellikle “ağa”, “bey” veya “reis” adı verilen liderler tarafından yönetilir. Bu liderlik çoğunlukla babadan oğula geçer veya aşiretin ileri gelenleri tarafından seçilir. Aşiret içinde güçlü bir sosyal dayanışma ve ortak savunma bilinci vardır. İç anlaşmazlıklar devlet yasalarından önce aşiretin kendi gelenekleri (töre) çerçevesinde çözülür.

Derebeylik (feodalite) Türkiye’de resmi bir sistem olarak bulunmamaktadır. Buna karşılık aşiret yapısı yasal bir statüsü olmamasına rağmen, özellikle Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde kültürel ve sosyal bir olgu olarak varlığını sürdürmektedir.

Yurdumuzda bulunan aşiret ve derebeylik sisteminin başında olan kişiye “ağa” denir. İnsanlar her türlü yaşamlarını bu “ağa” ile paylaşmak zorundadırlar. Öyle ki, evlenmek için de “ağa” dan izin alınır. Doğu ve Güney Anadolu halkımız arasında inanılmaz bir şekilde etkin olan bu sistemde hangi siyasi partiye oy verilebileceği bile “ağa” tarafından karar verilir.

Türkiye Cumhuriyeti yasaları önünde aşiretlerin hiçbir resmi veya hukuki geçerliliği yoktur. Ancak başta Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri olmak üzere yurdun çeşitli yerlerinde sosyal, kültürel ve geleneksel bir yapı olarak varlığını sürdürmektedir. Günümüzde aşiretler daha çok düğün, taziye, kan davalarının barışla sonuçlandırılması gibi toplumsal dayanışma alanlarında ve zaman zaman yerel siyaset dinamiklerinde de etkili olmaktadır.

Bu etkinlik bazen mevcut kanunlarımızın da dışına taşmaktadır. Örneğin, kanunlarımızda suç olan bir kişinin hayatına son vermenin dahi gizlenebildiği, ya da yanlış noktalara yönlendirildiği görülmektedir. Birçok cinayetin bu şekilde uzatılarak, sonuçlara götürülemediği görülmektedir.

Feodal düzenin bu şekilde yerleşmesinin tek sebebi ise, dini ve güncel eğitimsizlik ile geçim kaynaklarının olmaması dir.

Siyasi arena da ise, bu düzen bazı siyasetçiler tarafından hoş karşılanmaktadır. Sebebi ise köy ağalarına yapılan hibelerinin karşılığı, yapılacak olan seçimlerde galip olarak çıkabilmektir.

Bir an önce doğu ve güneydoğu illerimizde toprak reformunun adalet düzeni içerisinde yapılması gerekir.

Derebeylik ve Aşiret Nedir?