Yaklaşık 500 yıllık gelenek ve göreneklerin yaşatıldığı, Muğla’nın Milas ilçesi köylerinden Çomakdağ Köyü özgün yapısını koruyabilmiş, olağan günlük yaşamın kadınların kılık kıyafetinde, düğünlerinde, taş evlerin ilginç bacaları ve süslü ahşap kapılarında, mutfaklarında pişen yemeklerinde yüzlerce yıllık geçmişle bağların koparılmadan sürdürülebildiği ender yerlerden biridir.
Köy bir çok habere konu olmuş, fotoğraf turları ve kültürel turların rotaları arasına girmiştir. Köye her mevsim yerli ve yabancı turist akın akın gelmektedir.
Çomakdağ köyü Muğla’ya 80 km, Milas ilçesine 14 km mesafede, Beşparmak dağları üzerinde bir dağ köyü, dar bir yoldan tırmanarak ulaşılan köyde meydanda büyük dut ağaçlarının gölgelediği köy kahvehanesinde dinlenerek köy ile ilgili bilgileri çoğu orta yaş üzeri köy sakinlerinden alınabilinir.
Köy girişinde bulunan bilgilendirme tabelasına göre Köy 500 yıl kadar önce Oğuz Türklerinin Onoklar boyu tarafından kurulmuş bir yörük köyüdür. Diğer bir söylentiye göre ise 2. dünya savaşından sonra yurdumuza göç eden bir kaç kuzey denizi kıyılarında yaşamış olanların Çomakdağ’a yerleşmiş olduklarıdır.
300 haneli köyde okur yazar oranı yüksek ve üniversite eğitimi görenlerin sayısı da oldukça fazladır. Köyde esas geçim kaynağı zeytincilik başta olmak üzere tarım ve hayvancılık, ipek böceği yetiştirilerek kıyafetleri için gerekli ipeği elde edip el tezgahlarında dokuma işini sürdürmeye çalışılmaktadır.
Az sayıda olduğunu göreceğiniz süslü ahşap kapıları ve tavanı olan, baca sayısı ile oda sayısı eşit olan evlerin bazı bacalarında yarım ay ve kartal başı figürü bulunuyor ve doğu yönünü gösteriyor. Köyde taş ustalarının azalması ile ekonomik nedenlerle beton ve kerpiç evlerin yaygınlaştığı görülmektedir.
Köyde yapılacak gezide size rehberlik etmek isteyen çocuklar bulunuyor ve köyü gezerken size köyle ilgili bazı bilgileri aktarıyorlar. Köyde gezip görebileceğiniz tarihi eser ve mimari değere sahip fazla birşey yok. Yakın zamanda yapılmış bazı evlerin bacaları ve ahşap kapı ve pencerelerin ilginç motifli süslemeleri, merdiven dayanarak çıkılan eve giriş kapıları az sayıda kalmış evde görülebiliyor.
Köyün içinde ipek kumaştan yapılmış ve rengarenk otantik kıyafetler giymiş kadın ve kız çocukları, mavi renkli gözleri ile, başlarındaki “çemperi” denen ipek örtüye taktıkları çiçeklerle görülmektedir.
Köyü ziyaret edenlere kendi yaptıkları yöresel köy kıyafeti giydirilmiş bez bebekler, boncuk işlemeli bileklikler, yemeniler ve yetiştirdikleri ve topladıkları ürünleri satan kadınların kıyafetleri ve başlarına taktıkları mevsim çiçekleri mutlaka ilginizi çekecektir. Hatta bazı erkeklerinde gömlek ceplerine veya şapkalarına çiçek taktığını da görmek mümkündür.
Köyde asker uğurlama ve sünnet törenleri dışında asıl ilginç olan ise 4 gün sürdüğü söylenen geleneksel düğünlerdir. Düğünleri izlemeniz biraz şansa bağlı olsa da, yaz mevsiminde tur şirketiyle ve gurup olarak giden turistler için paket program halinde 3-4 saatlik temsili düğün gösterisi düzenleniyor ve karşılığında belli bir ücret alınıyor.
Köyde düğüne davet için komşulara ve akrabalara Okuntu denilen havlu, gömlek, mendil, şapka, ayakkabı gibi hediyeler gönderiliyor damat evine bayrak asılması ile başlayan düğünün ilk günü misafirler için dibekte buğday dövülerek keşkek hazırlanırken erkekler zeybek oyunları oynuyor, akşam gelin evine nişan bohçası getirilerek, altın takılıyor.
İkinci gün gelinin köyde gezdirildiği hamam gezmesi, gelin evinde kına gecesi yapılırken, damat evi ise oğlan dolandırması ile eğleniyor. Bazı düğünlerde eğlencelerin arasında güreşte yer alıyor.
Üçüncü gün şeker paralama ve gelin alma ritüeli gerçekleşiyor,damat ve yakınları bayrakla gelin evine giderek davul zurna eşliğinde aldıkları gelini at üzerinde köyde dolaştırıp damat evine getiriyor,eve girerken kapı eşiğine yağ ve bal sürülüyor, düğüne gelenlerde zeybek oyunları oynayarak eğleniyor.
Dördüncü gün duvak eğlencesi ile gelinin akrabalarına hediyeler verilip, damat evinde yenilen yemek ve eğlence ile düğün sona eriyor.
Köyde otel veya pansiyon işletmesi olmadığı için bazı evlerde ve köy konağında sınırlı sayıda ziyaretçi ağırlanabiliyor. En yakın yer olan Milas’a giderek otel ve pansiyonlarda kalınabilir.Köyde restoran yoktur.Fakat gözleme ve ayran gibi yiyecek ve içeçekler satılıyor, ünlü olan Çaykama tepsi böreği ise sipariş üzerine pişiriliyor.
Çomakdağ Tanıtım Derneği’ne ve köy muhtarlığına önceden bilgi verip turlarla grup halinde gidenler için ise kişi sayısına göre yemek hazırlanmaktadır.
Köyde yaşatılan gelenek ve göreneklerin bozulmadan gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlayabilen Çomakdağ köyü’ne günü birlik bir gezi yaptıktan sonra çevrede benzer özellikleri barındıran İkiztaş, Kızılağaç ve Ketendere köyleri de gezilebilinir.
