İlkokul yıllarımda kitaplığımızda bulunan “Adabı Muaşeret” (Görgü Kuralları) adlı kitabı okumuştum. Yetişkinliğimde de, babamın görevi, gazetecilik mesleğim, toplumsal yaşamdaki konumum gereği, yurtiçi ve yurtdışında üst düzey protokolün bulunduğu ortamlarda da, günlük yaşamda da yararını gördüm. (Son zamanlarda özellikle YouTube reklamlarında karşımıza çıkan sosyetik kadının, “Çam sakızı, çoban armağanı” deyimimizi alaya alan, tepeden bakan açıklamalarını, konuşma tarzını beğenmediğimi belirteyim yeri gelmişken.)
Adâb-ı muâşeret, insanların toplum içinde birbirleriyle uyum, sevgi, saygı ve nezaket çerçevesinde birlikte yaşamasını sağlayan görgü ve ahlak kuralları bütünüdür. Her ne kadar ülke genelinde son yıllarda hızla artan ve yayılan bir yozlaşma gözlemlesek de Milas, Güllük özelinde, konunun bağlamındaki bazı hususlara değinmek istiyorum.
Güllük – Milas arasında çalışan dolmuşların sabah ve akşamüstü saatlerinde aşırı kalabalık olduğunu biliyoruz. Öyle ki, geçen hafta 2 gün üst üste 8’e 20 kala durakta olduğum halde, Perşembe önceki dolmuş durmadığı için, 8.05 dolmuşuna binebildim ve ayakta 14 kişiydik. Ertesi gün, 8’den önceki dolmuşa binebilmek için kendimi yolun ortasına attım adeta, ayakta 7 kişiydik. “Siz ayakta yolcu var diye almıyorsunuz, ama bir sonraki dolmuşta ayakta 14 yolcu oluyor” dedim. Gençlerin ve erkeklerin yer vermemesi bir yana, 3 öğrencinin aynı anda cep telefonunun sesleri açık durumda telefonlarına bakmaları beni ve sonradan eğitimci olduğunu anladığım bir kadını rahatsız etti. Önce o uyardı; kısa bir sessizlik sonrasında bildiklerini okumaya devam ettiler! “Japonya’da toplu taşıma araçlarında, değil telefonu dinlemek ve telefonla konuşmak, yolcuların birbiriyle konuşması bile yasaklanmış başkalarına rahatsızlık vermemek için” deyince, çok bilmiş veletler, “Burası Japonya mı teyze, o zaman Japonya’ya git!” dediler. Diğer kadın, “Ankara’da, büyük kentlerde böyle bir saygısızlık yaşanmaz, orada böyle bir şey yapsanız herkes sizi kınar” deyince de ona “O zaman Güllük’te yaşama, git orada yaşa” şeklinde yanıt verdiler. Bunlar 15 – 17 yaşlarında erkek çocukları… Çok sinirlendim. “Sizlere okulda görgü kurallarını ve saygılı olmayı değil de saygısızlığı ve bilmişliği mi öğretiyorlar! Böyle devam ederseniz ileride sıkıntısınız çekersiniz.” dedim sesimi yükselterek. “Teyze senin bağırman bizi daha fazla rahatsız ediyor. Biz telefonun sesini fazla açmadan dinliyoruz…” dediler. Yanıtım: “Niye kulaklık taşımıyorsunuz ve kullanmıyorsunuz. Aynı anda birkaç kişi telefonunu yüksek sesle dinleyince, gürültü oluyor, benim kafam kaldırmıyor. Ben de açıp kendi istediğim müziği dinleyeyim madem. Olur mu? Başkalarını rahatsız etmeye ne hakkınız var? Siz telefonunuzun sesini kapatmadıkça, ben de konuşmaya devam edeceğim!”
Yeri gelmişken; öncelikleri hizmet olmayıp, kâr amacı güden minibüs taşımacılarına artık bir şey demek istemiyorum. (Yazdığım yazılardan ve dolmuş durağındaki kalabalığı fotoğrafladığımdan dolayı, yeterince hakarete ve kötü muameleye maruz kaldım.) Muğla Büyükşehir belediyesinin yetkililerine, MUTTAŞ yöneticilerine tekrar sesleniyorum: Güllük – Milas arasında, özellikle sabah ve akşam saatlerinde ulaşımı kolaylaştırmak için büyük araç koyun. Bodrum’dan Güllük’e son minibüs kış aylarında 18.00, yaz aylarında lütfedip 22.00 yaptılar. Oysa, Ahmet Aras ve ilgili müdür, geçen nisan ayındaki Muğla Büyükşehir Belediyesi meclis toplantısı sonrasında, yaz aylarında Bodrum’dan Güllük’e eskiden olduğu gibi 1.00′ de dolmuş konulacağı sözünü verdiler! Sözlerini tutmadılar.
İşte hem görevini yapan bir gazeteciye, ulaşım koşullarından şikayet eden bir yolcuya kaba davranmamak hem de bir yöneticinin verdiği sözü tutması, yurttaşları mağdur etmemesi, görgü ve insanlık gereğidir.
Temiz tutmak da temizlemek de yok
Yaklaşık 15 yıl önce, Milas Şehir Parkı’nda biraz ilerideki bir masada oturan aile çöplerini yere atınca, o sıralar ilkokula bile gitmeyen oğlum, gidip onların çöplerini toplayıp hemen yakındaki çöp kovasına attı. Şaşırdım, ama engel olmadım. Ellerini ıslak mendille silerken, “Aferin oğlum. Ama, başkasının çöplerini toplamak senin görevin değil. Seni görünce utanır da belki çöplerini sağa sola atmazlar” dedim onların duyacakları şekilde. Milas’ta Kabaçam fırının önünden geçerken, önümde çocuklarıyla yürüyen iki kadın vardı. Çocuklar ellerindeki yiyecek paketlerini yere atıverdiler. “Çocuklar onları niye yere atıyorsunuz? Bakın hemen yanınızda çöp kovası var, oraya atsanıza” (Çocuklar size söylüyorum, anaları siz anlayın.) diye uyardım. Kadınlar arkalarına, yani bana pis pis bakıp, yollarına devam ettiler! Elindeki sigara paketini buruşturarak, yolun kenarındaki çöp konteyneri dururken, yere fırlatanı da görüyorum. Güllük’te plajlarda ve deniz kıyısında, çeşitli yerlerde, sokaklarda yerlere atılmış çöpleri görüntülemekten ve paylaşmaktan bıktık. Bizim gazetenin hesabında, Milas’ta düzenlenen Zeytin Hasat ve Turizm Festivali sonrası, Atapark ve çevresindeki kirliliği çekip yayımlamışlar. O görüntüleri de şöyle bir metin ile paylaştım:
“Burası yiyecek, giysi ve ayakkabı satanların bulunduğu bölüm. Gerçi genel anlamda toplumda görgüsüzlük, bilinçsizlik, boş vermişlik, bencillik ve pislik artmış durumda. Etkinlik sırasında belediye görevlileri satıcılara battal boy çöp torbaları dağıtsalardı ve insanlara atıkları bu torbalarda biriktirmeleri söylenseydi olmaz mıydı? Gerçi İzmir’de bile dönüşümlü atıklar ve evsel atıklar için konulan farklı konteynerlara zamanla her türlü atık atıldığından, geri dönüşüm için konulanlar kaldırıldı. Ben bile evde şişe, karton ve plastik atıkları ayrı toplamaktan vazgeçtim. Çünkü, yakınlarda bunları atabileceğim bir sistem yok. Kullanılmış pilleri de yanımda gezdirip duruyorum, pil kutusu bulunca atıyorum. Güllük’te neredeyse her sokakta yol kenarına atılmış her türlü atık görmek mümkün. Büyük kentlerde konteynerlardan atık toplayan kimseler görüyorum gece geç saatlerde… Yıllar önce Türkiye’nin dönüşümlü atık toplamakta önde gelen ülkelerden biri olduğunu okumuştum bir dergide. Şimdi öyle mi bilmiyorum, ama son yıllarda başka ülkelerin endüstriyel atıklarının gönderildiği ülke haline dönüştürüldük ne yazık ki…
Bu konularda halkın bilinçlendirilmesi; gerek çevreyi temiz tutmak gerekse dönüşümlü atıkları biriktirmek açısından, yetkililerin de kolaylık sağlaması; ayrıca, çevreyi kirletenlere gerekli yaptırımların uygulanması şart.
