2. Bölüm
Halk Bilimsel duruşu, yapım ve düşünüm duruşlarından önemli ölçüde etkilenen duruş olmasına karşın, diğer temel duruşlardan yeterince beslenemediği, bir etik, bir anlatım, bir iman, bir eylem duruşlarının bileşenlerine yeterli ölçüde sahip olamadığı için, insan bütünlüğünü zedeleyici, insanın yaşam ufkunu daraltıcı bir yaşama yönlendiriyor. Bu duruşa sahip Halk Bilimi insanları ve teknoloji uzmanları, oluşturdukları ürünlerin (bilimsel modeller, kuramlar, teknolojik aygıtlar…) giriştikleri etkinliklerin sonucunda, olanaklarının bir bölümünü keşfedip gerçekleştirirken, bir bölümünü de sınırlandırıp, yitirebiliyor. Halk Bilimi, yalnızca “kazandırmıyor”, eski yaşamlarda sürekli dönüşümlerle yitiyor. Halk Bilimi insanının çağımızdaki duruşu, yalnızca teknolojiden kaynaklanmıyor. Halk Bilimi, yoğun biçimde ekonomik olaylarla, sosyal yapıyla, ahlak yaşamıyla bağlantılıdır. Halk Bilimi çekirdeğinden çıkan ve kültürel malzemelerle beslenen Anadolu yaşamı, kültür malzemeler haricinde diğer etkenlerden de etkileniyor. Etki, hem Halk Bilimi insanını hem de sıradan insan üzerinde etkisini sürdürüyor.
Özellikle sıradan insanın duruşu, kendisine eğitimle, medyayla, toplumsal ve ekonomik yaşamla verilen, dayatılan anlam çerçevesinden dolayı, farkında olmanın sınırının dışında kalıyor. Sıradan insan çoğunlukla gerçeklik karşısında nasıl durduğunun farkında değildir. Duruş zafiyeti geçirmektedir. Duruş zafiyeti anlam yoksunluğuna yol açıyor: Anadolu insanı nasıl bir dünyada neden yaşadığı konusunda bunalım yaşıyor; bu bunalımdan çıkmak için dogmatik kaçışlar arıyor, iman duruşuna sığınmak istiyor, ama duruş zafiyeti onun iman da çıkarcı bir gözle yaşamaya götürüyor. Dinini bu dünya ve öbür dünya için bir “sigorta şirketi” gibi görüyor.
Dolayısıyla, insanın duruşu, olanaklarının açılmasını, keşfedilmesini sağlamıyor. Anlam çerçevesinden ve eylemden kopuk yaşanıyor. Anlam çerçevesi ile ilişkisine baktığımızda, çağımız insanı, çerçevesinin ayırımda değil. Elbette, bir çağın egemen anlam çerçevesi içinde yaşayanlar, bir açıdan o çerçevenin dışına çıkamadıkları için, kendi çerçevelerinin ayırımına varamıyor. Çağımızdaki farkında olmanın eksikliği, salt sonuca, salt eyleme yönelmiş, eylemi yoğun yaşamdan kaynaklanıyor.
İnsanın Halk Bilimsel yürümesi, bu alanda çalışanların bilgileriyle ilişkilerinde, belli bir ihtiyat taşıması ile sağlanıyor. Bilgileri, belgeye, belli bir dayanağa, kanıta dayandırıp, ileride edinilecek bilgilerle değişmeye açık tutma tavrı, Halk Bilimi uzmanlarının, öğrencilerinin anlam çerçevesini biçimlendiriyor.
Yazık ki, Halk Bilimi kimi bilgiye takındığı tavrın zıttı olan dogmatik inançlar, batıl inançlar ortadan kaldırılabilmiş değildir. Bilgi, Halk Biliminin ekonomi ile yakın ilişkisinden dolayı, bir güç, bir ekonomik değer olarak görülüyor. Bilgi üreten güçler arasındaki yarışmadan dolayı bilgiler gizlenebiliyor. Alınıp, satılabiliyor. Bir meta durumuna gelebiliyor. Bu durum, anlam çerçevesinin katılaşmasına, bu çerçeve içinde yaşayan insanların eleştiri gücünü, özerkliğini, kendi başlarına düşünebilme başarısını zayıflatıyor. Bu da o kültürde yaşayan insanların üzerlerine giydirilmiş elbiseler haline geliyor. Nasıl oluyor da “ihtiyatlı” inceleme, denetleme, sınama olan Halk Bilimi etkinliği, insanlar üzerinde darlaştırıp, gerginleştirici, onların özgürlüğünü, özerkliğini ortadan kaldırıcı etkiler yaratıyor?
Çünkü, insan varolma olanaklarıyla beslenen, çeşitli duruşlar bütünlüğüne sahip bir varlıktır. Kimi duruş biçimlerinin, anlam çerçevelerinin da yaratılması, bu çerçeveler, hakikat araştırıcılarının, eleştirel yoğunluk taşıyan, açılmaya, değişmeye, değiştirilmeye, eleştirilmeye açık çerçeveler de olsa, sorunlar yaratıyor.
(Devamı gelecek makalemizdedir)
