3/4 (Geçen makalenin devamı)
Mukaddime adını taşıyan önsözde Dedem Korkut, oğuldan, evlattan, aileden söz ederken “güveyi oğul olmaz” diyerek “içini döker”ken; nasılsın sorusuna verilen mutsuzluk cevabı olan “iç güveyisinden hâllice” deyimi veya “iç güveysi, iç ağrısı” atasözü, geleneğin öngördüğü ölçütlere göre kurulamayan aileler hakkında toplumun “içine düşen ateş”i anlatır.
Evlenme modelleri olan “endogami” ve “egzogami”, kültür çalışmalarının önemli konularından biridir. Türklerin büyük bölümü yedi göbek sayarak “dış evlilik” yapsa da komşu kültürlerle etkileşime giren topluluklar arasında “iç parçalayan” sakat doğumların nedenleri arasında görülen “emmi oğlu-emmi kızı” türkülerinin söylendiği “iç evlilikler” de az değildir.
Fıkra bu ya vakti zamanında kahve önünde oturan gençlerden biri “çarşafı içinde” salınarak geçen kadını görünce derin bir “ah” çekmiş. Gencin “iç geçirmesine” tanık olan kadının kocası “içini dökercesine” meşhur “dışı seni yakar, içi beni” sözünü söylemiş. Sadece karı koca uyumsuzluğunu anlatan bu fıkra değil, dışarıdan imrenilen kim bilir ne kadar çok “dışı kalaylı, içi alaylı” birliktelik, ilişki veya arkadaşlık, insana “ağacın kurdu içinde olur” atasözünü söyletir.
Dışı olanın içi olur diye söze başlayıp “içli köfte” ile dolma ve sarmadan söz etmemek, Türk mutfak kültürüne haksızlık olur. Belki en uç örnekleri kabak çiçeği veya hatmi çiçeği olan yüzlerce dolma; evelik veya dut yaprağı “dâhil” onlarca sarma çeşidinin damaktaki tadı maharetli ellerde hazırlanan “iç” sayesindedir. Bunlar aynı zamanda düğünde, bayramda “insan içine çıkan” tören yemekleridir.
Eskiden uzun kış geceleri masalsız olmazdı. Önceleri tandır veya ocak başında sonraları soba etrafında dedeler-nineler, “evvel zaman içinde kalbur saman içinde” diye söze başlarlar, kâh bir cevizin, kâh bir kabağın, kâh bir kuyunun “içinde” şehzadelerin ve Keloğlanların yaşadığı serüvenleri saatlerce anlatırlardı.
(Devamı var)
