BÖLÜM – 1
Aşiret, kabile ya da oymak, dil ve kültür yönünden büyük bir türdeşlik gösteren, birçok sülaleden oluşan, yapısındaki aileler arasında köken, ekonomi, din, kan veya evlilik bağları bulunan göçebe veya yerleşik nitelikteki topluluk, oymaktır.
Türkiye’nin en büyük aşireti hangi aşirettir? En güçlü aşiretin ismi nedir? Bu tam olarak belirlenemezken bunun nedeni aşiretlerin kendi aralarında farklı kullara ayrılmasından kaynaklanıyor. Bu aşiretler arasında en büyüğünün Milli Aşireti olduğu tahmin ediliyor. Milli Aşireti kendi içinde onlarca farklı aşirete ayrılmıştır. Ancak kimi bilgilere göre ise, Türkiye’deki en büyük aşiret ise, Ertoşi Aşireti’dir. Ertoşi aşireti için aynı zamanda “en güçlü aşiret” tanımlaması da yapılır. Ancak yine de Ertoşi’lerin 3 milyon nüfusu olduğu tahmin edilirken, Milli Aşireti için ise 5 milyon nüfuslu olduğu kabul edilir.
En büyük aşiretlerden biri de İzol aşireti olarak kabul edilir ki, üç milyona varan nüfusu olduğu tahmin ediliyor. Aşiretin aynı zamanda yaklaşık 300 temsilcisi de bulunuyor. Mardin’de tanınan Omeri aşireti de büyük aşiretler arasında sayılırken, nüfusunun tam olarak kaç kişiden oluştuğu bilinmiyor.
Türkiye’nin özellikle Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde gün geçtikçe azalan bir eğilim gösterse de hâlen aşiret sistemi bazı ailelerde varlığını sürdürmektedir. Başlıca bir reisten ve reisin yardımcılarından oluşan aile topluluğu genellikle diğer aşiretlere karşı kendi bölgelerini koruma adına oluşmuştur.
Aşiret reislerine ağa diye hitap edilir. Ayrıca, ağaların çoğu zengin ve güçlü ailelerden gelir geniş topraklara sahiplerdir. Aşiretin lideri ya da Ağa’sı genellikle aşiret mensupları arasından seçilen güçlü ve saygın bir kişi tarafından yönetilir.
Yurdumuzun en büyük aşireti ise, Aksaray ve Kırşehir sahasında meskûn nüfusça en büyük aşiret, konumuz olan Boynuinceli Aşireti’dir.
Özellikle, güneydoğu ve doğu Anadolu’muzda Kürt kökenli aşiretler bulunmaktadır. Yüzyıllardır Kürtlerin hayatında başroldedir. Kurallar bugün esnemiş olsa da aşiret gelenekleri devam ediyor. Aşiret kuralları, günlük yaşamdan siyasi tercihlere belirleyici olabiliyor.
Aşiret diye tanımlanan yapı sülalelere ve aşiretin bölümlerine mensup insanların toplamına deniyor. Bir grubu aşiret olarak sınıflandırmak için ilke, aynı baba soyundan gelmesi. Aşiretin oluşması için üzerinde hak iddia edilen bir toprak olması şart. Bu, aşiretin yaşam alanı. Tarıma uygun arazi ya da hayvancılık yapılabilecek yayla olabilir. Aşiret buraya dışarıdan müdahaleyi kabul etmiyor. Bu da, aşiretler arasındaki husumetlerin de temel nedeni olmaktadır. İstisnaları olsa da pek çok aşirette liderlik, makam olarak liderin kendisinden daha önemli. Aşiretler içinde liderliği geleneksel olarak en güçlü ‘mal’a sahip aile üstleniyor. Bu aile aşiret içinde miras bırakılan gelenek ve göreneklere itaat edilip edilmediğini gözetiyor. Liderlik genel ilke olarak babadan en güçlü oğula geçiyor. Ama bazen durum değişebiliyor.
Aşiretini devlet yanlısı olarak tanımlayan Hasaran Aşireti’nden Cihan Özağaçhanlı koruculuk sisteminin kontrolsüz bir güç oluşturduğunu söylüyor: “Devlet her önüne gelene ‘Al sana silah’ dedi. Kontrolü kaybetti. Silah almayansa hem Bucak’a hem devlete karşı durmuş oldu. Mecbur kalıp silah alanlar oldu… Örgüt de (PKK) diğer aşiretleri destekledi Bucak’a karşı.”
Koruculuk sisteminin yanlış olduğu görüşü artık Bucaklardan da taraftar buluyor. İşadamı ve aşiretin önde gelen isimlerinden İsmail Bucak “Bu iş artık bitsin.” diyor: “Beni sana, seni bana niye öldürtüyor? Devletsen, hükümetsen sen beni koru. Artık olmaması gerekiyor. Devlet çözümü (barış süreci) sonlandırırsa zaten korucunun fonksiyonu kalmıyor.”
