5/11
“Köy seyirlik Oyunları makalesinin devamı”
Hayvan benzetmeleriyle ilgili birçok oyun da aynı kökenden kaynaklanarak ölüp dirilme motifini işlerler. Tokat’ın Kelit ve Akçaşar köylerinde oynanan “Geyik Oyunu”, Çankırı Yapraklı’da oynanan “Keçi-Tilki” oyunu örnek olarak verilebilir.
Ölüp Dirilme ve Kız Kaçırma motifi çoğu oyunlarda birlikte işlenmektedir. Bu oyunlarda; kızları elde etmek, kaçırmak için iki güç arasındaki çatışma sonunda birinden biri ölür veya bayılır, kızlar bulunup getirilince tekrar dirilir ya da ayılır. Kırşehir Kızılca köyünde oynanan “Arap Oyunu”, Tokat’ın Çamlıca ve Çayeli köylerinde oynanan “Deveci Oyunu”, Karaman’ın Taşkale kasabasında oynanan “Arap Oyunu” bu türden örneklerdir.
İnanç kaynaklı olup eğlenmek amacıyla oynanan oyunların bazılarında Arap’ın kuyruğu yakılır. Karaman Taşkale kasabasında oynanan Arap oyununda Arap’ın. Sivas ili; Koyulhisar ilçesi Aşağı kale köyünde oynanan “Hacı Baba” oyununda tilkinin kuyruğu yakılır. Ayrıca çoğu oyunlar meydanda yakılan ateşin çevresinde oynanır. Ateş eski Türk’ler de kutsal sayılmış ve bir tanrı gibi görülmüştür. Şaman törenlerinde ateş yakılır. Şaman ateşin çevresinde dans eder. Sümerler’de Hititler’de de ateş kutsaldır. Yukarıda sözünü ettiğimiz oyunlarda ateş her ne kadar eğlence veya çevreyi aydınlatmak için ya- kılsa da temelde inanç öğesi özelliği taşımaktadır.
C- Eğlence ürünü olarak yaratılıp oynanan oyunlar ilk iki grupta sözü edilen oyunlardan esinlenerek yaratılan oyunlardır. Bu oyunlarda sosyal ve ekonomik yaşamla ilgili olaylar gülünç unsurlarla anlatılır. Müstehcen söz ve davranışlar, kaba taklitler gülünç unsuru oluşturur. Bu oyunlar düğün, bayram ve özel günlerde (yaren sohbetleri, askere gideceklerin aralarındaki toplantıları vb.) düzenlenir.
İlk iki grupla saydığımız oyunların genellikle açık alanlarda oynanmasına karşın bu gruptaki oyunların genellikle kapalı alanlarda oynanır. Bu özelliklerden dolayı da eğlence türü oynanan oyunlar, ancak oynanılan ortamdaki kişiler tarafından izlenir. Yani kadınlar arasında oynanırsa kadınlar, erkekler arasında oynanırsa erkekler tarafından izlenir.
Eğlence ürünü oyunlar kendi arasında yedi grupta incelenir.
1-Meslek Taklidi Oyunlar: Bir mesleğin abartılı hareketlerle taklit edildiği oyunlardır. Berberlik, kalaycılık, demircilik, duvarcılık, eskicilik, kasaplık, değirmencilik, çobanlık gibi meslekler en çok taklit edilenleridir. Bu mesleklerde kullanılan araç gereçlerin seçiminde de abartı ön planda tutulur. Berber oyununda; fırça yerine süpürge (Akçalar Seydişehir/Konya), badana fırçası (Taşkale/Karaman), at kuyruğu (Aksaray köyleri); havlu yerine eski çuval (Akçalar Seydişehir/Konya); ustura yerine paslı ekmek bıçağı, (Akçalar Seydişehir/Konya), satır (Taşkale/Karaman); soba maşası (Aksaray köyleri); sabun yerine kireç (Deveci pınar Felahiyc/Kayseri); köpek pisliği (Aksaray köyleri), boya ve kolonya yerine kirli su kullanılır.
(Devamı gelecek makalemizde)
