4/11
“Köy seyirlik Oyunları makalesinin devamı”
Hediye Verenler İçin;
Verenin altın saçlı bir oğlu olsun
Verıneyinin kel bir kızı olsun
Hayde Uşaklar haydee
Vermeyenler İçin;
Aş gele aş gele
Kapı kadar taş gele
Yağımızı vermezsen
Keseniz hep boş gele
B- İnanç kaynaklı olup günümüzde eğlenmek amacıyla oynanan oyunlar, sadece yılın belirli günlerinde değil düğün, bayram gibi özel günlerde de oynanmaktadır. Doğanın canlanması, baharın karşılanması, bolluk bereket gelmesi, canlıların sağlıklı üremesi amacıyla yapılan törenlerin birer kalıntısı olan bu oyunlar, çeşitli nedenlerden dolayı amaçlarını kaybedip eğlence amacıyla oynanan oyunlar haline dönüşmüştür. Biçim olarak pek değişmeyen bu oyunlarda kız kaçırma, ölüp dirilme, ölüp dirilme artı kız kaçırma motifleri işlenmektedir. Hemen hepsinde bir çalışma vardır. Bu çalışma iyilerle kötüleri temsil eden güçler arasında olmaktadır. Bu tür oyunlar Orta Anadolu illerinde yoğunlaşmaktadır. Kız kaçırma konusunu işleyen oyunların büyük bölümü yukarıda belirttiğimiz türden oyunlardır.
Bu oyunlarda kızlar kaçırıldıktan sonra başlayan telaş, üzüntü, kızları bulmak için başlatılan arayışlar ve bulununca da yapılan eğlenceler, Anadolu tanrılarından Dianısos’un, Demeter’in, Mezopotamya tanrısı Tammuz’un, Frigya tanrısı Attis’in, Hitit tanrısı Telepuni’nin kaybolmasının ardından gelen üzüntüye, bulunmasından sonra doğada başlayan canlanma üzerine yapılan sevinçle benzerlikler taşımaktadır. Silifke Kabasakallı köyünde oynanan “Arap Oyunu”, Muğla Fethiye Gökben köyünde oynanan “Arap Oyunu” bu türün örneklerindendir. Kız kaçırma konulu bazı oyunların inançla ilgileri olmayıp, toplumumuzdaki sosyal bir olgu olan kız kaçırma konusunu işlediklerini görürüz. Bu oyunlar eğlence türü oyunlar bölümünde ele alınmıştır.
Ölüp dirilme konusunu işleyen oyunlarda; genelde eskiyi, kötüyü, çirkini temsil eden güç, karşılı olan yeniyi, iyiyi, güzeli, temsil eden güç, tarafından öldürülür. Bu oyunlar da yine kökenini eski inançlardan almaktadır. Gaziantep’in Yavuzeli ilçesi Kaleobası ve Saraymağra köylerinde oynanan “Arap oyunu” gibi. Tanrı Dianısos’un, Tammuz’un, Demeter’in ortadan kaybolup sonradan dönüşleri amacıyla yapılan törenler, bu tür uygulamalarla, farkında olmadan tekrarlanmaktadır. Şaman ayinlerinde de ölüp dirilme, ayılıp bayılma motifi işlenir. İslam inancındaki Hızır-Ilyas efsanesinin bu oyunlar üzerinde etkisi vardır. Çankırı Yapraklı’da oynanan “Su Kesiği” oyunu gibi.
(Devamı gelecek makalemizde)
