1/11
Geleneksel Anadolu Eğlenceleri, üretim özelliklerinin biçimlendirdiği eğlenceler ve mevsim değişikliklerinin biçimlendirdiği şenlikler; sosyo-ekonomik yapı ile geleneklerin yönlendirdiği eğlenceler olmak üzere genel bir tasnif içerisinde ele alınan eğlencelerden, üretim özelliklerinin biçimlendirdiği eğlencelere örnek olarak Tokat’ın Niksar ilçesindeki Orak Zamanı Eğlenceleri ile Artvin’in Şavşat ilçesi ve köylerinde düzenlenen Pancarcı Eğlenceleri ve Deve Oyunu adlı seyirlik oyunu önemlidir. Artvin ve Tokat illerinin sosyo-ekonomik ve doğal yapısı ile gelenek ve görenekleri hakkında bilgi verilmiştir.
Niksar’da Orak Zamanı
Anadolu’nun her köyünde, her evinde bir canlılık vardır. Tıpkı harman sonunda kışa yapılan hazırlığa benzeyen bir faaliyet gibidir. Yeni hasat yılı için hazırlıktır bu. Un öğütülür, aşlıklar çekilir, bulgur yapılır- Irgat çağıranlar, sor verenler, orak tutanlar, çocuk eyleyip bekleyenler. iğ bükenler, yemek yapanlar, birbiriyle ağız ağıza vererek konuşup dertleşenler, Hemen her tarlada ya kendi ekinini kendi biçen köylüler ya da İmece ya da Irgat adı verilen topluluklar yoğun bir faaliyet içindedir.
Irgat’lar içinde en gösterişlisi, en ilgi çekici olan: yılda bir kere yapılan Köy Ağasının Irgat’ıdır. Köyün eli orak tutan her kişisi o gün kollarını sıvar. 0 gün çalışma günüdür, eğlence günüdür, bayram günüdür. Bir köyde birkaç tane ağa olabilir. Irgat yapılacağı gün bekçiye veya kizire söylenir. Bekçi, sesinin her taraftan duyulabileceği bir yere çıkarak -Yarın ağcalık ırgatı vardır, duyanlar duymayanlara duyursun larrrr, duyduk duymadık demeyin- dive Irgat’ı köylüye duyururken bir yandan da aşanın adamlarından biri, kapı kapı gezerek -yarın ırgatınız var- diye haber verir. O gün başka İmece yoktur. Köyün bütün erkekleri orakçı, bütün kadınları bağcıdır. Orakçılar içinden sucular, yemek taşıyıcılar, tırtıklayıcılar, deste toplayıcılar, yığın yapıcılar; bağcılar içinden de kelle (başak) toplayıcılar, yemek pişiriciler, kap yıkayıcılar ve sucular ayrılır.
Ağcalık İrgat’ın da yemeklerin en iyisi hazırlanır, birkaç tane davar kesilir. Kuşluk zamanı ırgat toplanır, yemek yenir. Sonra oraklar köseleye tutularak bilenir. Binek hayvanı olanlar eşekleri veya atları İle, olmayanlar yaya olarak köyün biraz dışında geniş bir yerde toplanarak çalgıcıların gelmesini beklerler. Sonra da davullu- zurnalı, başlamalı, kavallı türkücülerin çalıp söyledikleri kıvrak havalar eşliğinde ekini biçilecek tarlanın yolunu tutarlar, önde çalgıcı ve türkücüler, arkada 100-150 kişilik ırgat kafilesi yer yer naralar atarak tarlaya gelir. Tarlaya varılınca öğlercibaşı seçilir. Köyün en iyi orak kullanan adamı olan Öğlercibaşı, tarlanın sağ kösesinde yerini alır, diğer orakçılar ona göre sıraya girerler. İki veya üç orakçı için bir kadın bağcı vardır. Ekin biçmeye başlamadan önce hep bir ağızdan aşağıdaki nara çekilir.
Yı1 da da bir gelin Ağanın ekinini biçmeye Biçip de gidelim biçip de gidelim Hey hey heh heyyy heyyyyy…
(Devamı gelecek sayıda)
