5. Bölüm
“HALAYLAR”
Burada kadınlar ve erkekler hoş bir kaynaşma içindedirler. Oyun müziği canlıdır. Bir sonraki bölümde insanların içine düştükleri yoksulluk, kıtlık ve sıkıntılar ifade edilir. Zavallı ve çaresiz insanlar görülür. Üçüncü bölümde kadınların ellerinde veya omuzlarında su dolu testi veya kırbalarla, tarlada kızgın güneş altında da çalışıp terleyen erkeklere yaklaştıkları ve bunları erkeğin hemen yanına bırakıp Allah’a yakarışları, dua edişleri belirtilir.
Su, erkeğin elindeki testiden kendisi tarafından başından aşağı dökülür. Son bölümde ise, suya, rahmete, berekete ve bolluğa yeniden kavuşan kadın ve erkeklerin birlikte sevinmeleri, şükretmeleri, sevinç ve coşku ile mutluluklarını belirtmeleri gösterilir. Darlıkta, kıtlıkta asık, üzgün olan yüzler artık gülmekte; bolluk gibi neşe ve coşku paylaşılmaktadır.
Bir Şanlıurfa halay türküsü, o yörenin insanı olduğunu övünerek belirten sözlerle doludur. Güzelden anlayanı, zevk ehli olduğunu belirten dizelerde, bir yandan da karşılık görmeyen sevgi anlatılmakta, acıma duygusunun harekete geçmesi istenmektedir.
Seven insanın beklentisi, ümidi, sitemi ve heyecanı ile birlikte ifade edilen sevgi, halaydaki oyunlarda da yüreklerinin kıpır kıpır etmesine yol açar. Bir yandan ezgi eşliğinde halay çekerken, diğer yandan gözlerini kenarda durup oyuncuları seyredenler arasındaki sevgilisinin gözleriyle buluşturmak ister.
Sevgilisinin başına bağladığı oyalı yemenisinin bağlanış biçiminden, saçının bir kenara düşüp takılmasından kendince birtakım anlamlar çıkarmaya, bunlarla ilgili yorumlar yapmaya koyulur. Böylece oyunun sonuna kadar coşku, hüzün, merak ve sevinç dünyasının boşluklarında uçar gibi oynayıp gider.
Adına bakarak ne olduğu hakkında bir karara vardığımız halaylar arasında, Sivas’ın Madımak Oyunu sadece kadınların oynadığı bir oyundur. Bahar aylarında kırlarda ve sulak çayırlıklarda bol yeşillik arasında kendi kendine yetişip büyüyen bir ot türüdür, madımak… İncecik ve kısa bir kökü bu kök üzerinde büyüyen üç-dört minik sivri yaprakçıktan oluşan madımak, çok zahmet çektirir kadınlara topraktan çıkarılırken… Yonca boyunda olması kadınların yere iyice eğilmelerine; bellerinin, dizlerinin iyice bükülmesine yol açar.
Güçlükle toplanır toplanmasına ama, çekilen bu zahmet pişirilip sofraya getirildiğinde verdiği lezzet dolayısıyla bir anda unutulup gider. Madımak Oyunu bu güç işin nasıl yapıldığını yansıtan bir halaydır.
Devam edecek
