(4.Bölüm)
(Geçen makalemizden devam)
Zeybek: Türk halk oyunlarında bir türdür. Yiğitlik ve kahramanlık ögeleri taşır. Açık alan oyunlarıdır. Ağırlıklı erkek oyunları olmakla birlikte kadınlar da oynamaktadır.
Oyun adımlarının kartalın hareketlerinden öykünüldüğü düşünülmektedir. Mağrur bir ifade ile oynanır. Üçleme, düz yürüyüş, çökme, dönme, eşli ve ayak atma adımlarının herhangi biri ile oyuna başlanabilir. Vücudun beden bölümü ağır zeybeklerde genellikle sabittir. Kesinlikle titreme ve hızlı bir sallanma görülmez. Oyun adımları dönme, diz vurma, çökme ve sekme (atik) gibi güçlü hareketlerden oluşmaktadır. Tek ayak üstünde dengeli bir şekilde durmayı gerektiren figürler de vardır. Adım sol ayakla başlar. Oyunların tüm aksiyonu el ve ayaklardadır. Enstrümantal ezgilerle ya da sözlü ezginin saz kısmıyla oynanır. Söz bölümünde gezinileme yapılır. Müzik cümlesi 9 zamanlı olup adım cümlesi 8 sayıda tamamlanır.
Daire formunda oynanır. Tutuşmadan ferdi olarak oynanan oyunlardandır. Erkeklerde kollar dirsekten hemen hemen hiç bükülmeden eller baş hizasının üstüne kaldırılıp, parmaklar şaklatılarak oynanır. Genelde tek kişi oynanmasına rağmen dairede daha fazla kişiyle de oynanabilir.
Bazen galeyana gelip beldeki silah alınarak kurşun sıkılmasına rağmen genelde oyun esnasında ellerde herhangi bir oyun aracı görülmez.
Bugüne kadar yapılan çalışmalarda zeybek oyunları ağır zeybek ve kıvrak zeybek olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Ağır zeybekler üçlüsü başta olan 9 zamanlı oyunlardır. 9/2 lik ve 9/4’lük ölçülerde oynanır. Oyunlar yavaş metronomda oynandığından dolayı ağır zeybek adını almışlardır. Genelde açık havada oynandığından davul zurna baş sazlarıdır. Yörelere göre çift davul ve çift zurna çalınmaktadır. Zurnalardan birisi ezgiyi çalarken diğeri dem tutmaktadır. Zamanla zeybek oyunları kapalı mekanlara taşınmış ve davul zurnanın yerini bağlama, kabak kemane, kaval, darbuka gibi ince saz denilen çalgılar almıştır. Oyunların içerisine kadınlarında girmesiyle zeybek oyunları yumuşamış ve hareketlilik kazanmıştır. Ayrıca teke oyunlarını etkilemesiyle zeybek oyunlarındaki üçlemeler yer değiştirmeye başlamıştır. Bu da kıvrak (yürük) biçimini doğurmuştur.
Kaşık Yöresi: Türk Halk Oyunları’nda bir türdür. Kaşık oyunları, Marmara Bölgesinden Bursa, Balıkesir, Bilecik; İç Anadolu Bölgesinden Eskişehir, Ankara, Kırşehir, Nevşehir, Niğde, Konya; Batı Karadeniz Bölgesinden Kastamonu, Akdeniz Bölgesinden Burdur, Isparta, Antalya, Mersin, İç Ege Bölgesinden Afyon, Uşak illerimizde kaşıkla oynanan oyun türümüzdür. Kaşık oyunları, Türkmen aşiretlerinin, düğünlerde ve oturak alemi gibi eğlencelerde oynadıkları, mizahi ögeler taşıyan, aşk ve sevgi temalarını işleyen, kız-erkek (karışık) oynanan oyunlardır. Kaşık oyunlarında oyuncular birbirine tutunmadan serbestçe oynarlar. Oyuncuların ellerinde ikişer adet yöresel ağaç kaşık vardır. Bu kaşıkların elde farklı tutuşuna rastlansa da genellikle saplar yukarı gelecek şekilde ve sırtları birbirine vuracak biçimde avuç içinde tutulur. Kaşıkların birinin çukur bölümünden baş parmak tutar ve sabit duruşunu sağlar. Diğer kaşık, yüzük ve orta parmak arasından geçirilip, dört parmakla kaşığın çukur yerine bastırılarak sabit kaşığa vurulur. Kaşığın çalınışı, ritme bağlıdır ve oyuna canlılık kazandırır. En iyi ses çıkaran kaşıklar, şimşir ağacından oyularak sapları kısa biçimde yapılır. Bazı yörelerimizde saplarına püskül takılıp boyananlarına da rastlanmaktadır. Bu oyunlar kapalı yerlerde yapılan eğlentilerde oynanır. Bu oyun türünde sürekli sekmeler görülür. Sürekli sekerken ve ayaklar atılırken yapılan ani çökmeler ve dönüşler, oyun hareketlerinin karakteristik özelliğidir. Oyun ezgilerinin sözlü bölümlerinde kişiler serbest gezinti yaparlar. Genelde dairede oynanmakta olup, karşılıklı olarak da oynananları vardır. Kaşık oyunları 2/4’lük ve 4/4’lük usullerde oyun havaları ve türküleriyle oynanır. Canlı, akıcı, ritim ve ezginin hareketlerle birleştiği bu oyunlarda, karma usullerden 9/8’lik, 9/16’lık usullerin kullanıldığı görülür. Kaşık oyunlarının çoğu türkülü olup, klarnet, bağlama, keman, kemane, darbuka ya da elle çalınan küçük davul, kabak kemane, sipsi, kaşık, tırnak kemençe, dört telli kemençe, bağlama, cura, kucak davulu, zilli masa eşliğinde oynanır.
(Devamı gelecek makalemizdedir.)
