(2. Bölüm)
(Geçen makalemizden devam)
Bar: Türk Halk Oyunlarında bir türdür. Bayburt, Erzurum, Ağrı, Kars illerinde oynanan sıra oyunlarına bar denir. Anadolu’nun doğu kesiminde oynanan bu oyunlara Şaman törenlerinde kullanılan davul veya davul tokmağına verilmiş olan addan esinlenerek bar denildiği sanılmaktadır. Barlar toplu olarak dizi şeklinde ve disiplinli oynanan oyunlardır. Oyunlar yavaş başlar, yelleme veya sekme figürleriyle sona erer. Ekibin başında olan oyuncuya barbaşı denir. Onun yanındakine koltukaltı, son oyuncuya da pöççik denir. Bu oyunların bölgede yiğitlik, kahramanlık, mertlik anlamına gelen dadaşlar tarafından oynandığı görülür. Barbaşı ve pöççik ellerinde birer mendil tutar. Barbaşı oyun akışını mendille idare eder. Hançer barında ise, iki kişinin bıçakla oynamaları güç ve cesaret gösterisidir.
Barlar genellikle açık hava oyunudur. Ancak iklimin soğukluğu nedeniyle kapalı alanda da oynanmaktadır. Barlar gelenek içinde sırayla oynanır. Başbar (sarhoşbarı) ve ikinci bar seklinde sürüp gider. Başbar, Dello, Hoşbilezik, Tamzara gibi toplu oynanan barların yanında, iki kişi tarafından oynanan Hançer barı, Köroğlu barı, Turna barı bulunur. Barların çoğu erkekler tarafından oynanır. Kadınların oynadığı barlarda vardır. Tersine, Kavak, Çift Beyaz Güvercin, Aşşahtan Gelirem, Sallama, Döne vb. kadın barlarına örnektir. Kadın barları türkülüdür. Bunlara düğün oyunları da denir.
Açık bar, oyuncuların kol kola ya da ellerden tutuşarak oynanır. Kapalı bar ise oyuncuların bitişik şekilde el tutuşları anlamına gelmektedir. Başka bir kural da yorucu olan oyundan sonra kolay ve dinlendirici bir bar oynanmasıdır. Barlar çok estetik bir oyundur. Hareketler ağırlıklı olarak bacaktan yapılır, diz kullanılmaz. Adımlar sürekli parmak ucundan atılırken, sıçramalar ve titremeler ayak bileğinde yapılır. Bu yüzden bedenin üst kısmı sabit kalır. Ağır yürüyüşlerin yanı sıra ani sıçramalar, çökmeler, sekerek koşmalar görülür. Barlar genelde 2, bazen de 3 kısımdan oluşur. 1.Kısım: Ağırlama,2.Kısım: Üsteleme, 3.Kısım: Yelletme, Sekme, Hoplatma vb. isimler alır. Bar havalarında 2-4 zamanlı ve üçerli şekilleri ile 9 ve 10 zamanlı usuller kullanılmıştır. Davul, zurna eşliğinde oynanır. Kadın oyunlarında klarnet ve defin eşlik ettiği zarif, yumuşak ve estetik hareketler vardır.
Ayrıca Bar, davul veya davulun sapına verilen isimdir. Baş Altı: Bar ve Halay türü oyunlarda ekip başının yanındaki dansçıdır. Genel gidişatı sağlar. Ekip başına ilk uyan ve diğer dansçıların komuttan sonraki sağlamasıdır. Ayrıca baş altı, ekip başının solo yapmasıyla beraber ekibi yönlendirir. Başbar: Erzurum erkek barı. Başlar dik, omuz düzeyinde açılan kollar ve bacaklar gergin, kaşlar çatık, gözler ufukta, el ele tutuşmuş birkaç delikanlının oluşturturduğu bu görkemli tablo, sıradağlar gibi heybetli, kale burçları misali anlamlı, seyrine doyum olmayan bir tablodur. Başbar üç bölümden oluşmuştur: 1.Bar havasına konsantre oluncaya dek bir süre elde tutuşmuş olarak ayakta durmak. 2. Ayak değiştirerek ileri çıkış ve geri çekilme yürüyüşleri 3. Çöküşler, bir süre ayakta hareketsiz fakat anlamlı duran barcılar, bar başının parmak sıkmasıyla uyarılır. Oyuna ağır ağır kımıldamalarla başlar. Sonra yarım sağa dönülerek sağ ve sol ayaklar ikişer kez yere basarak ve sıra ile değiştirilerek ileri çıkış, geri çekiliş yürüyüşleri yapılır.
Bu yürüyüşler önce kısa, barın sonuna doğru daha uzun adımlarla yapılır. Vaktin durumuna, barbaşının isteğine göre oyun alanını bir iki kez dolandıktan sonra davul zurnanın çökme havasına geçmesiyle bir ileri çıkış konumunda önce sol, sonra sağ ve yine sol ayak üstünde olmak üzere birbiri arkasından üç çöküş yapılır. Her ileri çıkıştan sonra yapılan bu üçer çökme hareketi yine zurnanın ve barbaşının durumuna göre istendiği kadar yinelenebilir.
(Devamı gelecek makalemizde)
