(3. Bölüm)
(Geçen makaleden devam)
Sözgelimi, kavga ve savaş dönemlerinden kalan “kılıç-kalkan”, evlenme törenlerinden kalan “karşılama”, dini inançların uygulanmasından kalan “semah”, kırsal hayatın içinden benzetme yoluyla yaşatılan “ördek” veya “kartal”, meslek veya iş hayatından kalan “heyamola”, “esnaf” veya “dibek” oyunları, kökenlerini belirli geleneklerden alan ve günümüzde de sergilenen oyunlar arasında sayılmaktadır.
Burada şu noktayı da belirtmekte yarar vardır. Her ne kadar oyunların öyle veya böyle bir gelenekten kaynaklandığı kabul edilirse de bütün oyunlar için zaman zaman birtakım değişikliklerin, eklemelerin veya çıkarmaların yapıldığı da bilinmektedir. Bunu bir oyuncu çeşitli sebeplerden yapabildiği gibi, başkaları da farklı görüş ve düşünceleri uygulamak istediğinden, sanat yapısını daha yukarılara çıkarmayı düşündüğünden, estetik kavramıyla oyunu süsleyip işlemeyi hayata geçirme arzusundan ve birçok sebeplerle, oyunlar üzerinde durduğunu, bu değişikleri nasıl yapacağı veya neden yapması gerektiği konusunda düşünceler üretip, bunları gerçekleştirdiğini de elde mevcut belgelerden veya tanıkların ifadelerinden, derlemelerdeki notlardan anlayabiliyoruz. Çerçeve yazılarımızdan biri, bu gerçeği açıkça ortaya koymaktadır.
Halk oyunlarının araştırılması yapılırken yukarıda saydığımız köken bilgilerinden hangilerinin mevcut bulunduğu veya bulunmuş olabileceği konusunda ayrıntılı bilgi edinme yollarının da aranması gerekir. Bunu yaparken halk oyunları etrafında oluşan bütün maddi ve sözlü kültür ürünlerinin gözden geçirilmesi, doğru bir yaklaşım olacaktır. Bir halk oyununun sergilendiği coğrafya konusunda, coğrafi özelliklerin belirlenmesi ve buna paralel olarak yerleşme yerinin tarihi veya efsanevi hikayesi, bize oyundaki kültür yapısını tanıttığı gibi, diğer yandan bu oyunun hangi gelenekten kaynakladığını, tarihten destek alarak belirlenmesine yardımcı olacaktır.
Kültür ögelerinin yanı sıra bölgedeki sosyal hareketlilik veya gelişme, oyunların ortaya konulmasında büyük bir etkendir. Söz gelimi, oyunların hemen her bölgede önemli bir kaynağını oluşturan düğünler, araştırmacıya çeşitli bakımlardan bilgi aktarılmasına yardım eden önemli bir sosyal olaydır. Düğünlerdeki kültür öğeleri, geçmişten geleceğe oyun içindeki hareketleri, müziği, jest ve mimikleri, giysileri ve takıları etkileyerek getirmiştir. Özellikle köy düğünlerinde oyunun doğuşundan günümüze kadar gelişi aşamasında, birçok özelliğin bu oyunları atadan oğul’a, anadan kıza nasıl sağlam bir biçimde aktarılıp getirildiğini gösteren özelliklerden olması, o bölgenin tarih içindeki gelişmesini de ortaya koyması anlamına gelir.
(Devamı gelecek makalemizde)
