Kış gecelerinde ortaya çıktığına, büyüklerin yanı sıra çocuklara da türlü kötülükler yaptığına inanılan, kuşaktan kuşağa aktarılan sözlü kültürle teması olanlar arasında bir biçimde varlığını sürdürürken örgün eğitimde, kültür ve sanat alanlarında unutulan mitolojik bir varlıktır.
Yaygın adı Karakoncolos olsa da Türkçenin Kafkas, Anadolu ve Balkan ağızlarında Karakoncul, Karakura, Koncolos, Goncalas, Congolos, Coraz gibi yirmiden farklı telaffuzla karşımıza çıkıyor ve Türklerin yanı sıra Kafkas ve Balkan halkları arasında da yaşıyor.
Kelimenin, dolayısıyla bu hayali varlığın hangi kültürden geldiği, kökeni ve ilk biçimi -yani biz halk bilimcilerin terimiyle “ur-form”u- hakkında çok farklı görüşler vardır. Batı ve doğu halkları arasındaki uluslaşma süreçlerinde pek çok folklor ürünüyle ilgili “kesinlikle bize aittir” biçimindeki ispatlama çabaları Karakoncolos konusunda da görülmektedir.
Balkanlarda “Kukeri”, Sırp ve diğer Slav toplumlarında “Karakoncul” ve Yunan folklorunda “Kallikantzaros” şeklinde benzerleri olan ve Doğu Karadeniz’de Kalandar ritüellerinde ve Orta Anadolu’da Zemheri anlatılarında karşımıza çıkan bir korku yaratığı olan Karakoncolos’un Rumcadan Türkçeye ve dolayısıyla Türk kültürüne geçtiğini sanki “geçiş törenine tanıklık etmiş gibi” anlatan “ur-formist” kişiler ve yayınlar yok değildir.
Konuya eğilen Türkçe kaynaklar, kelimenin konmak fiilinden, “kon” denilen dağ geçidinden veya Kıpçak Türkçesindeki konç/koncol/konçul’dan geldiğini ve “kara konçlu”nun siyah pantolonlu demek olduğunu savunuyorlar ki bu yorumlar da bugüne kadar bilim insanları arasında başarılamamış bir Kafdağı masalı olan “ur-form”u bulma anlamı taşıyor.
Bu konuda bilimsel çalışma yapanlar “kökeni bizdedir” diye hayale kapılmak yerine “bizde de var” üzerinden bu önemli mit ve ritüel hakkında çalışma yapabilseler; kaybolmakta olan anlatıları toplayabilirler ve “uygulamalı halk bilimi” çalışmalarıyla sanat dünyasında yaşatılmasına katkı sağlayabilirler.
(Devamı var)
