Fedakarlık, bir amaç, kişi veya değer uğruna kendi çıkarlarından, rahatından, zamanın-dan veya malından karşılık beklemeksizin vazgeçme, özveride bulunma erdemidir. En temel anlamıyla “özveri” veya “kendini adama” durumu olan fedakarlık, sevgi ve empatiyle şekillenen gönüllü bir davranıştır.
Kişinin kendi isteklerini ve beklentilerini bir kenara koyarak başkalarının iyiliği ve mutluluğu için emek vermesi ve yardım etmesi anlamına gelir. Genelde başkalarının iyiliği ve ihtiyaçları önceliklidir ve kişi kendi ihtiyaçlarını göz ardı edebilir.
Fedakârlık, toplumsal ilişkilerde, aile içinde, arkadaşlıkta, romantik ilişkilerde ve sosyal sorumluluklarda sıkça görülen bir durumdur. Bir kişi fedakârlık yaparak diğer insanlara yardımda bulunabilir, insanların yükünü hafifletebilir ve destekleyebilir. Sevgi, saygı, dostluk ve empati değerleriyle ilişkilendirilir. Fedakârlık, insanların birbirine olan bağlılığını ve aralarındaki dayanışma duygusunu desteklemektedir. Ancak olması gerekenden daha fazla fedakarlıkta bulunmak, kişisel sınırlarımızın ihlal edilmesine ve kendi ihtiyaçlarımızın ikinci planda kalmasına sebep olabilir. Bu nedenle aradaki dengeyi korumak çok önemlidir.
Kişinin kendi duygu ve ihtiyaçlarını bir kenara koyarak başkalarının ihtiyaçları için özveride bulunmalarıdır. Aşırı fedakârlık söz konusu olduğunda kişi kendi isteklerini sık sık ihmal eder. Kendi huzuru ve istekleri ikinci plandadır. Bu durum uzun vadede kişinin kendi mutluluğuna engel olur. Çünkü kişi kendi ihtiyaçlarını ve özellikle sınırlarını yok sayar. Sürekli başkalarının ihtiyaçlarını karşılama davranışı da denebilir. Bu aşırı fedakarlık durumu, başkalarına aşırı derecede yardım etme isteği bazen önüne geçilemez bir hale gelebilir. Kişinin git gide kendi öz saygısını yitirmesine, mutsuz olmasına, hatta ileri gelen sürelerde kendisini tükenmiş hissetmesine, sınırlarını netleştirmekte zorlanmasına neden olabilir.
Fedakarlıkta bulunmak ve başkalarının ihtiyaçlarına karşı duyarlı olabilmek önemli bir değerdir. Ancak bunu yaparken kişilik benliğini ve sınırları göz önünde bulundurmak gerekir.
Aşırı Fedakârlık nedir ve nedenleri nedir?
Aşırı fedakârlık durumunun birçok sebebi olabilmektedir. Ve kişiden kişiye de bu sebepler değişkenlik gösterir.
Aile içerisinde veya çocukluğumuzun herhangi bir döneminde yaşanan deneyimler ve davranışlar kişinin aşırı fedakârlık yapma eğilimini arttırabilmektedir. Örnek vermek gerekirse örneğin aşırı talep eden bir aile içerisinde çocukluğunu geçiren bir kişi sürekli olarak bir başkalarının taleplerini, isteklerini ve beklentilerini karşılama arzusu içinde olmaktadır. Ve bu durum kişinin kendisinde alışkanlığa dönüşebilir.
Kişiler bazen bir başkası için sürekli olarak fedakârlık yaparak başkalarından takdir görmek isteyebilir. Hem sevgi görmek hem de herkes için kabul görmenin ancak böyle fedakârlık yaparak ulaşılabileceği düşünülür.
Bazı kişiler kişilik özelliği olarak yardımsever ve empati gücü yüksek olurlar. Bu empati yeteneği sayesinde hem de yardımsever özelliğinin öne çıkmasıyla kişiler bazen farkında olmadan aşırı düzeyde fedakârlık yapabilirler. Bazen bunu yaptıklarının bilincinde olmazlar.
Bazı toplumlar yardımseverlik çok büyük bir öneme sahiptir. Böyle toplumlarda yaşayan kişiler toplum değerlerinin dışına çıkmamak için yardımsever olurlar ve diğer kişiler için fedakârlıkta bulunabilirler. Bu alışkanlığa dönüşür ve genelde toplum içinde dışlanmamak için yapılır.
Aşırı fedakârlık durumu yaşayan kişiler çoğunlukla kendi istek ve ihtiyaçlarını dahi dile getiremeyen kişilerdir. Kendi istek ve ihtiyaçlarını dile getirirken suçluluk hissederler. Kendileriyle ilgili ihtiyaçları dile getirirken zorlanan kişiler bu sebeple başka kişilere yardım etmenin ve başkaları için fedakârlık yapmanın daha kolay olduğuna inanırlar.
Bazı kişiler ise, başkalarına yardım ederek onların kendisine daha ilgili ve daha bağımlı olabileceğini düşünebilirler. Hem yardım ettiği fedakarlıkta bulunduğu kişileri daha rahat kontrol edebileceğine olan inanç aşırı fedakârlık durumunu doğurabilmektedir.
Fedakârlık özünde olumlu bir davranışken aşırıya kaçıldığında olumsuz bir davranış olarak karşımıza çıkar. Kişi aşırı fedakârlık yaparken kendi ihtiyaçlarını göz ardı eder. Başkalarının ihtiyaçlarını öncelik olarak görür. Böylelikle uzun vadede hem fiziksel hem de duygusal sağlığını ihmal etmiş olur.
Aşırı fedakârlıkta bulunduğumuz kişilerden ister istemez beklenti içine girilebilir ve aynı fedakârlık karşı taraftan da beklenebilir. Bu beklenti karşılanmadığında kişi hayal kırıklığına uğrayabilmektedir.
İkili ilişkilerde ise, denge çok önemlidir. Bir ilişki içerisinde çok emek veren ve çok fedakârlık yapan taraf tükenmeye ve iyi niyeti suistimal edilmeye başlanacaktır. Kişinin kendi ihtiyaçlarını sürekli olarak göz ardı etmesi ve bir başkası için çabalaması belli bir süreden sonra kişinin kendi kişisel gelişiminin eksik kalmasına ve gerilemesine yol açabilir.
Ne kadar iyi niyet ile yapılırsa yapılsın fedakarlık, çoğu zaman kişinin psikolojik sıkıntı içine girebilmesine neden de olmaktadır.
