Belediye, kurumsal bir yapısı ile bölgesel ya da ulusal kanunlar tarafından kendisini yönetme hakkı tanınan idari bölünüştür. Belediye ifadesi aynı zamanda; bir şehir veya ilçenin temizlik, veterinerlik, itfaiye, aydınlatma, su ve elektrik gibi ortak ihtiyaçlarını ve hizmetlerini gören örgüt anlamında da kullanılır.
Demokrasi yerel yönetimlerde başlar. Belediye meclis üyeleri yerel demokrasinin en önemli aktörleri olarak, yerel mecliste beldelerinin geleceğini, insanların refahını, hayat düzeyinin yükseltilmesini etkileyecek kararlar alırlar.
Belediye başkanlarının yüksek okul bitirmiş olmaları şarttır. Belediye başkan yardımcısı kadrosu 1. dereceli bir kadro olup bu kadroya atanacakların yükseköğrenim mezunu olmaları ve mezkûr 68/B maddesine göre hesaplanan hizmet yılının lisans mezunları için en az 10, ön lisans mezunları için en az 12 yıl olması gerekmektedir.
T.C. Anayasası’nın 127’nci maddesine göre mahalli idareler mahalli müşterek ihtiyaçları karşılamak üzere kurulmuş yerel yönetim birimleridir. Mahalli idarelerin genel seçimi beş yılda bir yapılır.
2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun’un 8’inci maddesinde; “Mahalli İdareler seçimleri beş yılda bir yapılır. Her seçim döneminin beşinci yılındaki 1 Ocak günü seçimin başlangıç tarihidir, Aynı yılın Mart ayının son Pazar günü oy verme günüdür” hükmü yer almaktadır.
Belediye Meclisi, belediyenin karar organıdır ve mevzuatla kendisine verilen görev ve yetkileri kullanır. Meclisin aldığı kararların uygulanmasından, 5393 sayılı Kanun’un 38‘inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendine göre Belediye Başkanı sorumludur.
Mahalli idareler seçim sistemi ve usulü ile ilgili olarak 2972 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinde “Mahalli idareler seçimleri” serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır.” hükmü yer almaktadır. Belediye Meclisi üyelerinin seçilmesi bu madde hükümleri çerçevesinde yapılır.
Belediye meclisi üye sayısı, büyükşehir belediyeleri hariç belediyelerin nüfusları itibariyle belirlenir. Bu anlamda, meclis üye sayısı ile üye tam sayısı aynı ifade değildir. Meclis üye sayısına belediye başkanı dâhil değilken üye tam sayısına belediye başkanı da dâhildir
Büyükşehir belediye meclisi; büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir sınırları içindeki ilçe belediye başkanları ile ilçe belediye meclis üyelerinin beşte birinden oluşur.
5393 sayılın Kanun’un 33’üncü maddesine göre; “İl belediyelerinde ve nüfusu 100.000’in üzerindeki belediyelerde, belediye meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği üç üye, malî hizmetler birim amiri ve belediye başkanının birim amirleri arasından bir yıl için seçeceği iki üye olmak üzere yedi kişiden, diğer belediyelerde, belediye meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği iki üye, malî hizmetler birim amiri ve belediye başkanının birim amirleri arasından bir yıl için seçeceği bir üye olmak üzere beş kişiden, oluşur”.
Buna göre; büyükşehir belediyelerinde büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. Başkan hariç, encümenin seçilmiş ve memur üyeleri arasında yetki olarak fark bulunmamaktadır. Bununla birlikte, oyların eşitliği halinde başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır.
09/10/2005 tarihli ve 25961 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Belediye Meclisi Çalışma Yönetmeliği’nin 11’inci maddesinin dokuzuncu fıkrasında “Meclis toplantıları” halka açıktır. Ve en önemli yanı ise, bu toplantılara katılan vatandaşlarımızın, toplantı örf ve adetlerine öncelik vererek söz alabilmeleridir.
Belediye meclis toplantılarının, önceden halkımıza, her kesim vatandaşımızın göreceği bir şekilde ilan edilerek duyurulması şarttır.
Belediye başkanları başta olmak üzere tüm meclis üyeleri, servetlerini halkımıza açıklamak zorundadırlar. Meclis üyelerinin kendilerine, eşlerine ve çocuklarına ait bulunan;
1) Taşınmaz malları (arsa ve yapı kooperatif hisseleri dâhil),
2) Para ve para hükmündeki kıymetli kâğıtları,
3) Hisse senedi ve tahvilleri,
4) Altın ve mücevheratı,
5) Her türlü kara, deniz ve hava taşıt araçları, traktör, biçer-döver, harman makinası ve diğer ziraat makinaları, inşaat ve iş makinaları, hayvanlar, koleksiyon ve ev eşyaları ile diğer taşınır malları, hakları, alacakları, borçları, gelirleri, mal bildirimine konu teşkil eder.
Mallar, mal bildirimi tarihindeki değerleri esas alınmak suretiyle beyan olunur.
