AFETLER YAŞAM ALANLARINI TEHDİT EDİYOR

Jeoloji Mühendisleri Odası Milas İlçe Temsilciliği’nden afet riskleri ve dönüşüm politikalarına ilişkin açıklama
TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Milas İlçe Temsilciliği Yönetim Kurulu, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin yıl dönümü dolayısıyla yaptığı kapsamlı açıklamada, afet risklerinin her geçen gün arttığına dikkat çekerek yaşam alanlarının daha dirençli hale getirilmesi için kalıcı ve bilim temelli adımların atılması gerektiğini vurguladı.
Açıklamada, afetlerin yalnızca doğal olaylar olmadığı, gerekli önlemler alınmadığında büyük kayıplara yol açan bir yönetim sorunu haline gelebildiği ifade edildi. Kurum, afet risklerini azaltmaya yönelik yatırımların maliyet olarak görülmesinin, can ve mal kayıplarının büyümesine neden olduğunu belirtti.
Afetlerin ekonomik yükü artıyor
Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi’nin yayımladığı Küresel Afet Risk Azaltma Değerlendirme Raporu 2025’e atıf yapılan açıklamada, afetlerin dünya genelindeki ekonomik maliyetinin hızla yükseldiği kaydedildi. 1970–2000 yılları arasında yıllık ortalama 70–80 milyar dolar civarında olan afet maliyetlerinin, 2001–2020 döneminde 180–200 milyar dolar seviyesine ulaştığı ifade edildi.
Türkiye açısından da benzer bir tablo bulunduğu belirtilen açıklamada, 1999 Marmara depremlerinin yaklaşık 17 milyar dolar ekonomik kayba yol açtığı, 6 Şubat 2023 depremlerinin maliyetinin ise resmi verilere göre 103,6 milyar dolar olarak açıklandığı, bazı raporlarda bu rakamın 148,9 milyar dolara kadar çıktığının ifade edildiği hatırlatıldı.
Uluslararası Afet Veri Tabanı’nın (EM-DAT) raporlarında Türkiye’nin, yaşanan afet sayısı ve kayıplar bakımından sık sık üst sıralarda yer aldığına da dikkat çekildi.
“Kayıplar sadece ekonomik değil”
Jeoloji Mühendisleri Odası temsilciliği, afetlerin yarattığı yıkımın yalnızca ekonomik kayıplarla sınırlı olmadığını vurgulayarak, 6 Şubat depremlerinde hayatını kaybeden 53 binden fazla vatandaşın geride onarılması güç acılar bıraktığını ifade etti. Açıklamada, depremde yaşamını yitirenler saygıyla anılırken, benzer acıların tekrar yaşanmaması için risk azaltma çalışmalarının önemine dikkat çekildi.
Deprem sonrası süreçte yaşanan sorunlara dikkat çekildi
Açıklamada, depremin üzerinden üç yıl geçmesine rağmen kalıcı ve sistematik önlemlerin yeterince hayata geçirilmediği öne sürüldü. Deprem bölgelerinde yapılan incelemelerde şu sorunların gözlemlendiği ifade edildi:
Bazı konutların geçici olarak teslim edilmesi ve kiracıların konut sahibi olamaması,
Enflasyon ve inşaat maliyetlerindeki artış nedeniyle yerinde dönüşüm projelerinde vatandaşların ekonomik zorluk yaşaması,
Rezerv alan uygulamalarında kura sonuçları nedeniyle hak kaybı yaşayan vatandaşların bulunması,
Bazı şehirlerde konutlar tamamlanmasına rağmen altyapı ve sosyal donatıların yetersiz kalması,
Kaçak yapılaşma ve geçici işyeri ruhsatlarının artması,
Hasar tespitlerine yönelik açılan davaların devam etmesi nedeniyle hak sahipliği süreçlerinde yaşanan belirsizlikler.
Ayrıca deprem davalarında beklenen adaletin sağlanamadığı yönünde eleştiriler de dile getirildi.
Yeni bir afet yönetimi yaklaşımı çağrısı
Milas İlçe Temsilciliği, afet risklerinin azaltılması için köklü bir politika değişikliğine ihtiyaç olduğunu belirterek, katılımcı, bilimsel ve kamu yararını esas alan bir afet yönetim modeli önerdi. Açıklamada öne çıkan öneriler şöyle sıralandı:
Afet yönetiminin bilimsel, teknik ve sosyal boyutlarıyla ele alındığı yeni bir risk azaltma yaklaşımının geliştirilmesi,
Zemin ve temel etüt çalışmalarına ilişkin düzenlemelerin yeniden değerlendirilmesi,
İmar, planlama ve yapı denetimi mevzuatının bütüncül şekilde yeniden ele alınması,
TBMM tarafından kapsamlı bir Afet Risk Azaltma Kanunu çıkarılması,
Mikrobölgeleme haritalarının tamamlanarak yerleşime uygunluk analizlerinin planlara işlenmesi,
Afet fonlarının yalnızca afet sonrası değil, risk azaltma projeleri için de kullanılması,
Yerel yönetimlerin, sivil toplumun ve meslek örgütlerinin afet yönetim süreçlerine daha etkin katılımının sağlanması,
Afet, Acil Durum ve İklim Değişikliği Bakanlığı kurulması,
Türk Ceza Kanunu’nda “afet suçu” kavramının tanımlanması.
“Dirençli kentler için somut adımlar atılmalı”
Açıklamanın sonunda, 6 Şubat depremlerinde yaşanan büyük kayıpların bir daha yaşanmaması için şeffaf, hesap verebilir ve katılımcı bir afet risk yönetim sistemine ihtiyaç olduğu vurgulandı.
Jeoloji Mühendisleri Odası Milas İlçe Temsilciliği, afet risklerini artırabilecek uygulamalardan kaçınılması ve yaşam alanlarını daha güvenli hale getirecek yatırımların hızlandırılması çağrısında bulunarak, merkezi ve yerel yönetimlerin bu konuda daha duyarlı ve üretken olması gerektiğini ifade etti.