Pişmanlık, geçmişteki eylem veya kararlardan duyulan üzüntü, suçluluk ve “keşke öyle yapmasaydım” düşüncesiyle ortaya çıkan karmaşık bir duygudur. İdeal benlik ile gerçek benlik arasındaki uçurumdan doğan bu olumsuz duygu, kişinin hatalarını gözden geçirmesini ve uzun vadede kendisini geliştirmesini sağlayabilir.
Bir insanın geçmişteki davranışlarından hoşnut olmama duygusudur. İnsanın belirli bir eylemi yerine getirdikten sonra üzüntü, utanç, mahcubiyet veya suçluluk karışımı bir duygu hissetmesi; “Keşke öyle yapmasaydım!” diye düşünmesidir.
Pişmanlık bir eylemi yerine getirmekten dolayı ortaya çıktığı gibi, eylemsizlikten dolayı da ortaya çıkabilir. “Keşke bir şey yapsaydım!” şeklindeki bir düşünce de pişmanlık olarak değerlendirilir.
Pişmanlık suçluluk duygusu içerebilir ama genel anlamda suçluluktan farklıdır. Pişmanlık, rahatsız edici bir duygu olmakla birlikte etkisi suçluluk duygusuna göre daha zayıf ve daha geçicidir. Vicdan azabı, pişmanlığın en güçlü şeklidir ve çok daha derin bir suçluluk bileşenine sahiptir.
Utanç ve mahcubiyet duygularının pişmanlıktan farkı, taşıdıkları toplumsal ve kültürel unsurlardır. Örneğin toplumun onaylamadığı bir eylemi işleyen bir insan, toplumun baskısı yüzünden utanç hissedebilir ama işlediği eylemden kişisel bir çıkar sağlamışsa pişmanlık duymayabilir. Özellikle bu durum siyaset ile uğraşanlar arasında daha sık görülmektedir. Siyasilerin beklemekte oldukları rantlarının gerçekleşmemesi, yaptıklarına pişmanlık duymaları gibi.
Hayattaki en büyük pişmanlıklar genellikle eylemsizlikten, yani yapılanlardan ziyade yapılmayanlardan doğar. İnsanların en yaygın pişmanlıkları; başkalarının beklentilerine göre yaşamak, duyguları ifade edememek, sevdiklerine yeterince vakit ayırmamak ve kendi potansiyelini cesaretsizlik nedeniyle kullanamamak olarak öne çıkar.
En sık dile getirilen pişmanlıklar, kendi hayatını yaşama cesareti gösterememek ve başkalarının ne düşündüğünü fazla önemsemektir.
Ayrıca yapılan planlamalarda zamanı iyi seçememek, zamanı verimli kullanmamak, gençliğini veya sahip oldukları imkanları “keşke”lerle dolu geçirmek de pişmanlıkların sebeplerindendir.
Özetle, en büyük pişmanlık, hayatın sonunda geriye bakıldığında, kişinin kendi otantik hayatını yaşayamamış olma hissidir. Hayattaki en büyük pişmanlıklar genellikle eylemsizlikten, yani yapılanlardan ziyade yapılmayanlardan doğar. İnsanların en yaygın pişmanlıkları, başkalarının beklentilerine göre yaşamak, duyguları ifade edememek, sevdiklerine yeterince vakit ayırmamak ve kendi potansiyelini cesaretsizlik nedeniyle kullanamamak olarak öne çıkar.
Pişmanlık, hayatın sonunda geriye bakıldığında, kişinin kendi otantik hayatını yaşayamamış olması ile, insanlara haddinden fazla değer vermesi gelmektedir.
