İKİ YAKANIN HALK KÜLTÜRÜ (1. Bölüm)

Ege’nin iki yakasında yaşayanların, ortak kültürlerini içine alan, kıyı halk kültürü ürünlerinin benzerliklerinin çokluğunu ifade etmektedir.
Ege Bölgesi kültürü ve adalar kültürünün karşılaştırması yanında, kültürel benzerliklerimizin ile bu coğrafyada yaşamış kültürlerin birlikte ürettikleri danslar, şarkılar, ninniler, yemekler ile mübadelenin etkileri, mübadele ile gelen giden danslar şarkılar, ortak yaşam kültüründeki ortaklıklar ve farklılıklar, bayramlar kültürel motivasyonun en üst noktaya çıkarılmasıdır.
İki yakanın yaşam kültüründeki hoşgörü, yaşamları ve birlikte oynanan danslar, Zeybek, Zeybekiko-kasap, xasapiko-hasapı serviko, hızlı kasap-sirtolar-karşılama, karşılamas-kırık zeybek, abdaliko-horon gibi birlikte oynanılan danslar dile getirilmektedir.
Bilindiği üzere; “…Sosyal toplumların karmaşık örgüt sistemlerinin tanımlanmasında, anlaşılmasında ve kavranmasında, dans ve icra ortamları önemli bir veri kaynağıdır. Özellikle ekonomi-politika ilişkisinin yol açtığı endüstriyel, kapitalist, ulus-devlet, vb. gibi düzen ve koşullarda şekillenen toplumsal ve kültürel olgular, geleneksel ya da modern yaşamı algılayış biçimimizin bir parçası olarak, dansla ifade edilebilir. Çeşitli kimliklere mensup halkların yaşamakta olduğu Anadolu coğrafyasında birbirinden çok farklı dans ve müzik formları görülmektedir. Halk oyunları tür sınıflamaları açısından bakıldığında, sosyal, siyasal ve ekonomik nedenlerle dansın sürekli değişime uğrayarak çeşitlendiği görülür. Göçle gelen ‘mübadil’lerin, yerleştikleri bölgelerdeki toplumlarla yaptıkları kültürel alışveriş nedeniyle, oyun kültüründe birbirine benzer yeni değerler oluşturdukları gözlemlenmiştir.”, “Girit mübadili toplumlarda geleneksel danslar..(M.Ö.Özbilgin, M.A.Mis, B.Sarıkaya. Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuarı Dergisi, 2017 yıl, Sayı: 10, 35 – 44.sayfa.)”
Anadolu Hristiyan halkının taşıdığı kültürde ilk bakışta bir Grek kültürü damgası görünürse de bu sadece dış görünüştedir. Halkın aynı din ve mezhebe sahip olması, Grekçeye geniş ölçüde benzeyen bir dil kullanması böyle bir görünüşe sebep olmaktadır. İşte bu nedenle Rumlarla Yunanlar iki ayrı millet olarak kabul edilmiş ve ayrı ayrı ele alınmıştır. Çünkü Anadolu’nun yerli kültürüne, geniş ölçüde bir de Türk-İslam kültürü karışmıştır. Hatta birçok yerde halk Rumcayı unutmuş ve ana dil olarak Türkçe’yi kullanmaya başlamıştır. Bu durum ortada iken Anadolu Rumları ile Yunanistan’daki Yunanları aynı millet olarak kabul etmek ve bunlar arasında tarihen açıklanması güç bir akrabalık kurmak, tarihî gerçeklere uymayacaktır. (, Yavuz Ercan, Osmanlı Yönetiminde Gayrimüslimler, Turhan Kitabevi, Ankara, 2001, s. 76-77)
Ayrılık, gurbet, yoksulluk ve ölüm gibi içerisinde acı hatıralar barındıran göç, dünya tarihinde olduğu kadar Türk tarihinde de çeşitli hikâye, destan ve türkülere konu olmuştur. (Köksal Ahmet, “İşgal, Göç ve Muhacirlik,” , Karadeniz Teknik Üniversitesi Yayınları, Trabzon, 2016, s. 9.)
(Devamı gelecek makalemizde)