Barınma ihtiyacı nedeniyle hızla büyüyen kentlerde tarım arazileri, su kaynakları ve doğal yaşam üzerindeki baskı da artıyor. Oysa insanın ihtiyacı yalnızca başını sokacağı bir ev değil; güvenli gıda, temiz su ve sağlıklı bir çevre. Asıl mesele, bugünün ihtiyaçlarını karşılarken yarının yaşam kaynaklarını tüketmemek.
Dünya nüfusu artıyor, kentler büyüyor, konut ihtiyacı her geçen gün daha fazla hissediliyor. Yeni binalar yükseliyor, yerleşim alanları genişliyor, bir zamanlar tarım yapılan araziler yapılaşmaya açılıyor. Elbette insanların barınma ihtiyacı göz ardı edilemez. Herkesin güvenli ve sağlıklı bir konutta yaşaması önemli. Ancak bu ihtiyacı karşılarken başka temel ihtiyaçlarımızı tehlikeye atıyor olabilir miyiz? Çünkü insan yalnızca bir evde yaşayarak hayatını sürdüremez. Beslenmek için toprağa, içmek için suya, sağlıklı bir yaşam için temiz havaya ve doğaya ihtiyacı var. Peki, kentler büyürken bütün bunları ne kadar düşünüyoruz?
BETONUN ALTINDA KALAN YALNIZCA TOPRAK DEĞİL
Bir zamanlar buğdayın, sebzenin, meyvenin yetiştiği; zeytin ağaçlarının kök saldığı alanlar yapılaşmaya açıldığında yalnızca arazinin görünümü değişmiyor. O toprağın üretim gücü de tehlikeye giriyor. Üstelik verimli bir tarım toprağını kaybetmek, boş bir arsayı kaybetmekle aynı şey değil. Kaybedilen toprağın üretim kapasitesini yeniden kazanmak çok daha uzun zaman alabilir. Bugün konut ihtiyacını karşılamak için tarım alanlarını daraltırsak yarın artan nüfusun gıda ihtiyacını nasıl karşılayacağız?
Güvenli gıdaya ulaşmak, yalnızca market raflarında ürün bulunması anlamına gelmiyor. O ürünün nerede, nasıl ve hangi koşullarda üretildiği de önemli. Üretim alanlarının azalması, su kaynaklarının yetersiz kalması ve tarım maliyetlerinin yükselmesi, soframıza gelen gıdayı da etkileyebilir. Üstelik kendi üretim gücünü kaybeden bir ülke, gıda ihtiyacını karşılamak için dış kaynaklara daha fazla bağımlı hale gelebilir. Dünyada yaşanabilecek savaşlar, kuraklıklar ve tedarik sorunları da bu bağımlılığın sonuçlarını ağırlaştırabilir.
BETON ÇOĞALIRKEN DOĞA GERİ ÇEKİLİYOR
Sorun yalnızca tarım alanlarının azalmasıyla da sınırlı değil. Ağaçların ve yeşil alanların yerini betonla asfalt aldığında kentler daha fazla ısınıyor. Yağmur sularının toprağa ulaşması zorlaşıyor. Doğal alanlar daraldıkça canlıların yaşam alanları da parçalanıyor. Özellikle yaz aylarında sıcaklığın yüksek olduğu Ege ve Akdeniz bölgelerinde ağaçlar, parklar ve yeşil alanlar bir kent için yalnızca güzellik unsuru değil. Bunlar aynı zamanda insanların serinleyebildiği, nefes alabildiği ve yaşam kalitesini koruyabildiği alanlar.
Orman yangınları da bu tablonun önemli bir parçası. Yangınlarda yalnızca ağaçları kaybetmiyoruz; toprağın yapısı, yaban hayatı ve doğal yaşamın dengesi de zarar görebiliyor. Ormanların korunması, yangınları söndürmek kadar yangın riskini azaltmayı ve zarar gören alanların iyileşmesini sağlamayı da gerektiriyor.
BARINMA İHTİYACI İLE DOĞAYI KARŞI KARŞIYA GETİRMEYELİM
Burada mesele, yeni konut yapılmasına karşı çıkmak değil. İnsanların barınma hakkıyla tarımın ve doğanın korunması arasında bir tercih yapmak zorunda bırakılmaması gerekiyor.
Bunun yolu, kentleri plansız biçimde genişletmek yerine mevcut alanları daha verimli kullanmaktan geçiyor. Kullanılmayan binaların değerlendirilmesi, atıl alanların doğru planlanması, uygun fiyatlı konut seçeneklerinin artırılması ve altyapının güçlendirilmesi bu açıdan önem taşıyor. Elbette her boş alanın yapılaşmaya açılması da doğru değil. Kentlerin nefes almasını sağlayan parkların, ağaçlık alanların ve ortak yaşam alanlarının korunması gerekiyor. Aynı şekilde verimli tarım arazileri de sıradan bir imar alanı olarak görülmemeli. Bir arazinin yapılaşmaya açılması kararlaştırılırken yalnızca bugünkü ekonomik getiri değil, gelecekte sağlayacağı tarımsal üretim ve gıda güvenliği de hesaba katılmalı. Çünkü konut ihtiyacıyla gıda ihtiyacı birbirinin alternatifi değil. İnsanların hem yaşayabilecekleri evlere hem de o evlerde sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri için güvenli gıdaya, suya ve temiz bir çevreye ihtiyacı var.
MİLAS İÇİN DE AYNI SORUMLULUK GEÇERLİ
Bu konu Milas açısından da ayrı bir önem taşıyor. Milas; tarımı, zeytinciliği, hayvancılığı, ormanları, kıyıları ve tarihi mirasıyla yalnızca büyüyen bir yerleşim alanı değil. İlçenin geleceği, bu değerlerin ne ölçüde korunabildiğiyle de yakından ilgili.
Yeni yerleşim alanları planlanırken verimli tarım topraklarının durumu, su kaynaklarının yeterliliği, doğal yaşamın korunması ve altyapının taşıma kapasitesi birlikte değerlendirilmek zorunda. Bugün yapılaşmaya açılan bir tarım arazisinin kaybı, yalnızca o toprağın sahibini ilgilendirmiyor. Üreticiyi, tarıma dayalı işletmeleri, tüketiciyi ve gelecek kuşakları da etkiliyor. Bu nedenle kentlerin gelişimini yalnızca yükselen binalarla, genişleyen yollarla veya artan nüfusla ölçmek eksik kalır. Asıl önemli olan, büyürken yaşam kaynaklarımızı ne ölçüde koruyabildiğimizdir.
SORUMLULUK PLANLAMA KARARLARINI ALANLARDA MI, VATANDAŞDA MI?
Bugün geldiğimiz noktada asıl sorgulanması gereken, yalnızca vatandaşın neden zeytinliğine, bahçesine ya da tarlasına ev yapmak istediği değil; bu tercihleri doğuran planlama anlayışıdır.
Milas’ın en verimli tarım topraklarının bulunduğu ovanın imara açılması ve yapılaşmaya izin verilmesi, yalnızca bugünün konut ihtiyacı üzerinden değerlendirilebilecek bir konu değildir. Aynı şekilde, orman vasfını yitirdiği gerekçesiyle yetişmiş ağaçların bulunduğu alanların yapılaşmaya ve otel projelerine açılması da doğal varlıkların geleceği açısından sorgulanması gereken kararlardır.
Kentin bir bölümünde birinci, ikinci ve üçüncü derece arkeolojik ya da doğal sit statüleri nedeniyle yapılaşma kısıtlanırken, başka alanlarda tarım topraklarının ve doğal çevrenin yapılaşma baskısıyla karşı karşıya kalması, kent planlamasının hangi önceliklerle yürütüldüğü sorusunu gündeme getiriyor. Bu kısıtlamalar nedeniyle bazı vatandaşların zeytinliklerinde, bahçelerinde veya tarlalarında ev yapmanın yollarını araması da sorunun diğer boyutunu oluşturuyor. Elbette bu durum, mevzuata aykırı yapılaşmayı haklı kılmaz. Ancak sorunun yalnızca bireysel tercihler üzerinden ele alınması da yeterli değildir.
Asıl sorumluluk, kentin geleceğini belirleyen planlama kararlarını alan, imar düzenlemelerini yapan ve yapılaşmaya izin veren kamu yönetimindedir. Merkezi yönetim ve yerel yönetimler, barınma ihtiyacını karşılarken tarım alanlarını, ormanları, zeytinlikleri ve doğal yaşamı korumakla da yükümlüdür. İmar kararları alınırken kısa vadeli ihtiyaçların ve ekonomik beklentilerin yanı sıra, gelecek kuşakların güvenli gıdaya erişimi ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı da gözetilmelidir.
Çünkü kaybedilen her verimli tarım toprağı, kesilen her yetişmiş ağaç ve bozulan her doğal alan, yalnızca bugünün değil, geleceğin de kaybıdır. Kentler büyüyebilir, konut ihtiyacı artabilir, turizm yatırımları yapılabilir. Ancak bütün bunlar, bir kentin yaşam kaynaklarını tüketmek pahasına gerçekleştirilmemelidir.
GELECEK KUŞAKLARA NE BIRAKACAĞIZ?
Barınma ihtiyacı önemli. Ancak güvenli gıdaya ulaşmak, su kaynaklarını korumak ve doğayla uyumlu bir yaşam kurmak da en az onun kadar önemlidir. Bugünün ihtiyaçlarını karşılamak adına yarının kaynaklarını tüketirsek bir sorunu çözerken daha büyük sorunların kapısını aralayabiliriz. Beton binalar kısa sürede yükselebilir. Ancak verimli bir toprağın kaybını telafi etmek, bir ormanın yeniden gelişmesini beklemek ve bozulan doğal dengeyi onarmak çok daha uzun zaman alabilir. Gelecek kuşaklara daha fazla bina mı bırakacağız, yoksa sağlıklı gıdaya ulaşabilecekleri, suyunu içebilecekleri ve güvenle yaşayabilecekleri bir dünya mı?
Yerel yönetimlerin sorumluluğu kentin gelişimini yalnızca yeni konutlar, yollar ve yapılaşma üzerinden değerlendirmemekle başlıyor. İmar planları hazırlanırken tarım topraklarının verimliliği, su kaynakları, ekolojik denge, altyapı kapasitesi ve gelecek kuşakların ihtiyaçları birlikte ele alınmalı. Kentlerin büyümesi planlanırken üretim alanlarının korunması, gıda güvenliğinin ve çevresel sürdürülebilirliğin de yerel yönetimlerin öncelikleri arasında bulunması gerekiyor. Çünkü bugün yapılaşmaya açılan verimli bir tarım toprağını yarın yeniden üretime kazandırmak çoğu zaman mümkün olmuyor. Kaybedilen yalnızca bir tarla değil; üretim kapasitesi, doğal denge ve gelecek kuşakların güvenli gıdaya erişim hakkı da olabiliyor.
Unutulmamalı ki kentleri büyütmek bir tercih, yaşanabilir bir gelecek bırakmak ise ortak sorumluluğumuzdur. Barınma hakkını korurken gıda güvencesini, çevreyi ve tarımsal üretimi de koruyabilen bir planlama anlayışı hem bugünün hem de yarının toplumuna karşı yerine getirilmesi gereken bir görevdir.
