EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) ve staj mağdurlarının sorunları, Türkiye’de uzun süredir gündemde olan sosyal güvenlik ve çalışma hayatıyla ilgili konular arasındadır.
EYT Mağdurlarının Sorunları şu şekilde sıralanabilir;
1- Emeklilik Yaşı Problemi: 1999 yılında yapılan sosyal güvenlik reformu ile kademeli emeklilik sistemi getirilmiştir. Bu reform, çalışanların prim günlerini tamamlamış olsa bile belirli bir yaşa gelmeden emekli olamamalarına neden olmuştur.
2- Geçim Sıkıntısı: Emeklilik hakkını elde edemeyen kişiler, yaşlılık nedeniyle iş bulmakta zorlanmaktadır. Birçoğu işsizlik veya düşük ücretlerle çalışmaya mahkûm kalmıştır.
3- Hak Kaybı Algısı: Reform öncesi şartlarla çalışma hayatına başlayan kişiler, bu değişiklikten sonra “haklarının ellerinden alındığını” düşünmektedir.
Bunun çözümüne yönelik kısmi bir düzenleme olsada 1 gün önce sigortalı olan ile 1 gün sonra sigortalı olan arasında 17 yıla varan farklar oluşmuştur.
Seçim kaygısı ile bir kısmı emekli edilen “EYT”liler ile sorun çözülmüş sayılamaz.
Kademeli Çözüm Planı oluşturulmalı Prim gününü tamamlamış olan EYT’lilere, yaş şartına bakılmaksızın emeklilik hakkı verilmesi veya bir geçiş dönemi uygulanması gerekir.
Erken emeklilik teşviği verilebilir. İhtiyaç duyan EYT’lilere belirli bir kesintiyle erken emeklilik hakkı sunulabilir.
İstihdam Teşvikleri verilebilir EYT’lilerin iş bulmalarını kolaylaştıracak özel istihdam programları ve teşvikler hayata geçirilebilir.
Staj Mağdurlarının Sorunları ise şöyle sıralanabilir
1- Sigorta Süresinin Sayılmaması: Çalışma hayatına erken yaşta stajla başlayan bireylerin, bu süreçte yaptırılan sigortaları emeklilikte başlangıç olarak sayılmamaktadır.
2- Prim Ödemesi Yapılmaması: Staj döneminde sadece kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası ve meslek hastalığı) devrede olduğundan, emeklilik için gereken prim ödemeleri yapılmamaktadır.
3- Emeklilik Süresinin Uzanması: Staj süresinin emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmemesi, emeklilik yaşını uzatmaktadır.
Çözümüne gelince de;
Sigorta Başlangıcının Tanınması: Staj dönemindeki sigorta girişlerinin emeklilik için başlangıç tarihi olarak kabul edilmesi sağlanabilir.
Prim Tamamlama Hakkı: Staj süresine ait eksik prim günlerini bireylerin sonradan ödeme hakkı verilerek emeklilik için değerlendirilmesi sağlanabilir.
Yasal Düzenleme: Staj mağdurlarını kapsayan net bir yasal düzenleme yapılabilir.
Bu grupların sorunlarının çözümü, sadece bireysel hakları değil, aynı zamanda sosyal adaleti ve toplumsal huzuru da olumlu yönde etkileyecektir. Sorunların çözümünde paydaşların görüşleri alınarak kapsamlı bir reform paketi hazırlanması önemlidir.
Peki olur mu zor ama imkansız değil.
EYT ve benzeri toplumsal sorunlarda siyaset üstü bakmalı ve eşitliği değil adaleti baz alan adil bir anlayışla hareket etmeliyiz.
