BİR KENTE AİT HAFIZANIN SESSİZ ÇÖKÜŞÜ!

Fotoğraftaki yapılar, Milas’ın geleneksel konut dokusunu yansıtan onlarca evden yalnızca bazıları. Ahşap cumbası, taş temeli ve dar sokakla kurduğu ilişki; geçmişten bugüne uzanan bir yaşam kültürünün izlerini taşıyor. Ancak yıllardır müdahale edilmeyen yapılar artık yıkılma sınırında. İlçenin farklı mahallelerinde bu tabloyu görmek mümkün. Sıvaları dökülmüş duvarlar, çökmüş çatılar ve kapatılmış pencereler… Her biri, bir dönemin tanığı.

Kentin kimliğini oluşturan geleneksel Milas evleri yıllardır metruk halde bekliyor. Oysa planlı ve kararlı bir koruma anlayışıyla bu yapılar hem kültürel mirasa kazandırılabilir hem de sosyal ve ekonomik değer üretebilirdi.

KENT KİMLİĞİNİN SESSİZ TANIKLARI…

Milas’ın dar sokaklarında yükselen, taş temel üzerine ahşap karkas sistemle inşa edilmiş, cumbalı ve yüksek tavanlı evler yalnızca birer yapı değildir. Bu evler, ilçenin sosyal yaşam biçimini, mahalle kültürünü ve mimari estetiğini yansıtan somut kültür varlıklarıdır.

Ancak bugün bu yapıların önemli bir kısmı kaderine terk edilmiş durumda. Çatılar çökmüş, taşıyıcı ahşap elemanlar çürümüş, sıvalar dökülmüş. Uzun yıllar boyunca kullanılmayan yapılar doğal yıpranmaya ve güvenlik risklerine açık hale gelmiş. Her geçen yıl müdahale maliyeti artarken, kurtarma ihtimali de zorlaşıyor.

SÜREÇ NEDEN TIKANDI?

Tarihi konutların büyük bölümü hisseli tapu yapısına sahip. Birden fazla malikin bulunduğu taşınmazlarda karar alma süreci uzuyor, restorasyon için gerekli mutabakat sağlanamıyor. Bunun yanında koruma mevzuatı gereği yapılacak müdahalelerin belirli izin süreçlerinden geçmesi gerekiyor.

Ancak yıllar içinde kapsamlı bir planlama yapılmadığı için bu evler tek tek ele alınmak yerine beklemeye bırakıldı. Oysa uzun vadeli bir koruma programı oluşturulup her yıl belirli sayıda yapının restorasyonu hedeflenseydi bugün ilçenin tarihi dokusu çok daha güçlü bir görünüm sergileyebilirdi.

KAÇIRILAN SOSYAL VE KÜLTÜREL FIRSATLAR!

Bu yapılar yalnızca restore edilip “korunmuş” olarak bırakılmak zorunda değildi. İşlevlendirme modeliyle kente kazandırılmaları mümkündü.

Örneğin bazı yapılar sosyal amaçlı kullanım için değerlendirilebilirdi. Üniversite öğrencileri için kız öğrenci yurdu olarak planlanabilir, böylece hem gençlere güvenli bir yaşam alanı sağlanır hem de tarihi doku aktif biçimde korunurdu.

Kimi yapılar butik müzeye dönüştürülerek Milas’ın kültürel birikimini sergileyebilirdi. El sanatları, halıcılık, zeytincilik ya da bölgenin tarihsel hafızasını anlatan tematik alanlar oluşturulabilirdi.

Bir kısmı ise butik otel ya da konukevi olarak hizmet vererek kültür turizmine katkı sağlayabilirdi. Türkiye’nin pek çok kentinde benzer uygulamaların yerel ekonomiyi canlandırdığı biliniyor. Milas da bu potansiyeli barındırıyor.

EKONOMİK DEĞER İLE KORUMA BİRLİKTE MÜMKÜN.

Tarihi dokusunu koruyan şehirler, ziyaretçiler açısından daha cazip hale geliyor. Kültür turizmi, klasik deniz turizmine alternatif olarak yılın daha uzun bir dönemine yayılan bir hareketlilik sağlıyor.

Milas; Beçin Kalesi, Labranda, Uzunyuva ve tarihi çarşısı ile zaten güçlü bir geçmişe sahip. Geleneksel konut dokusu bu zincirin tamamlayıcı halkası olabilirdi. Ancak metruklaşan her yapı, hem kültürel hem de ekonomik bir değerin kaybı anlamına geliyor.

GEÇMİŞİ KORUMAK GELECEĞE YATIRIMDIR.

Bugün gelinen noktada yapılması gereken şey, sorumluluğu geçmişte bırakmak değil; somut bir yol haritası oluşturmaktır. Öncelikle kapsamlı bir envanter çalışması yapılmalı, risk altındaki yapılar öncelik sırasına konulmalı ve etap etap restorasyon programı hazırlanmalıdır.

Kamulaştırma, kiralama ya da uzun süreli kullanım devri gibi modeller değerlendirilerek mülkiyet kaynaklı tıkanıklıklar aşılabilir. Üniversitelerin mimarlık ve restorasyon bölümleriyle iş birliği yapılarak bilimsel destek sağlanabilir.

Aksi halde her yıl birkaç yapının daha çökmesiyle birlikte, Milas’ın belleğinden geri dönüşü olmayan boşluklar oluşacaktır.